Cân bằng động bánh xe máy trị rung lắc đầu xe

Nhiều anh em gặp cảnh khách dắt con SH hay NVX vào tiệm than phiền: xe chạy phố 30–40 km/h thì êm ru, nhưng cứ vít ga lên tầm 60–80 km/h là đầu xe rần rần, ghi-đông giật liên hồi làm mỏi cả hai bả vai. Nhiều thợ xốc lại chén cổ, thay bạc đạn bánh trước, thậm chí thụt dầu phuộc lại mà xe chạy thử vẫn rung bần bật. Căn bệnh này nằm ở việc lốp và mâm bị lệch trọng tâm khi quay ở tua cao. Đưa bánh xe lên làm cân bằng động bánh xe máy là cách xử lý dứt điểm pan bệnh, lấy lại độ đầm chắc cho tay lái mà không cần can thiệp bừa vào dàn chân.

1. Cân bằng động bánh xe máy là gì và cơ chế triệt tiêu rung lắc

Cân bằng động bánh xe máy là phương pháp xác định và triệt tiêu các điểm lệch trọng lượng trên toàn bộ cụm vành lốp khi bánh đang quay quanh trục cố định. Khi mâm và vỏ xe xuất xưởng, vật liệu cao su đúc hay hợp kim nhôm không bao giờ đồng nhất tuyệt đối về khối lượng ở mọi điểm trên vòng tròn. Thêm vào đó, vị trí gắn chân van luôn nặng hơn các vùng đối diện một vài gam.

Ở tốc độ thấp dưới 40 km/h, lực ly tâm còn nhỏ nên sự chênh lệch này chưa phát tác rõ rệt. Tuy nhiên khi xe chạy nhanh, lực quán tính ly tâm tăng theo bình phương vận tốc quay, biến vài gam lệch trọng lượng thành lực giật mạnh hàng chục kilôgam xô đẩy theo hai chiều hướng tâm và lắc ngang. Bằng việc gá bánh lên máy cân mâm điện tử xe máy, cảm biến sẽ đọc vị trí điểm nhẹ nhất trên vành và tính ra lượng chì bù chính xác từng gam để triệt tiêu toàn bộ dao động có hại.

2. Bảng thông số sai lệch trọng lượng và mức độ rung lắc đầu xe

Bảng số liệu đối chiếu dưới đây giúp anh em dễ dàng chuẩn đoán mức độ mất cân bằng lực tác động lên cụm ghi-đông bánh trước theo từng dải tốc độ vận hành:

Độ lệch trọng lượng (Gam)	Dải tốc độ xuất hiện rung (km/h)	Hiện tượng thực tế thợ kiểm tra	Phương án xử lý
3g – 5g	Trên 90 km/h	Tê nhẹ đầu ngón tay lái, xe số ít cảm nhận được	Theo dõi hoặc kẹp chì viền mâm
6g – 15g	60 – 80 km/h	Ghi-đông rần rần, kính chiếu hậu nhòe hình ảnh	Dán chì bù tải trên máy cân mâm
16g – 30g	45 – 60 km/h	Đầu xe giật lắc rõ rệt, buông tay lái là chao đảo	Xoay lại hướng lốp, cân mâm lại
Trên 30g	Từ 35 km/h trở lên	Bánh nhảy tưng tưng, lốp mòn vẹt từng mảng vảy cá	Nắn mâm, thay lốp lỗi mép, cân động lại

3. Top 3 pan bệnh rung lắc bánh xe thường gặp tại tiệm sửa chữa

Trước khi gá bánh lên máy, anh em cần phân biệt rõ triệu chứng rung do mất cân bằng động với các hư hỏng cơ khí khác ở dàn chân.

Đầu xe chao đảo theo phương ngang khi chạy qua gờ giảm tốc

Hiện tượng này xuất hiện khi bánh xe vừa bị đảo vành cơ học vừa lệch trọng tâm động lực học. Điểm nặng trên mâm văng ra ngoài theo đường chéo tạo mô-men xoắn bẻ lái liên tục quanh cổ phốt. Trường hợp này nếu chỉ siết lại cổ phốt quá chặt sẽ làm sượng lái, xe đi chậm bị liệng nhưng chạy nhanh vẫn rung lắc như cũ.

Ghi-đông giật nảy theo phương đứng làm mỏi cổ tay lái

Bánh xe bị lệch trọng tâm tĩnh tạo ra lực văng đập mặt lốp xuống nền đường theo chu kỳ vòng quay bánh xe. Thợ chạy thử thấy cảm giác nhấp nhô giống như bánh bị méo mép hoặc phù vỏ. Nếu anh em kiểm tra thấy lốp vẫn tròn đều thì 100% nguyên nhân do dồn khối lượng tại một cung vành mà chưa được bù chì đối trọng.

Vỏ xe mòn vẹt thành từng mảng răng cưa không đều

Khi bánh xe quay lệch tâm trong thời gian dài, phần lốp ở vùng nặng hơn sẽ chịu áp lực mài mòn cục bộ cực lớn mỗi khi đập xuống mặt đường. Lâu ngày gai lốp bị vẹt lõm từng khoảng ngắt quãng, tạo tiếng kêu rào rào khó chịu khi lăn bánh. Nhiều tiệm vội vàng thay lốp mới cho khách nhưng chỉ sau 2.000 đến 3.000 km là lốp mới lại mòn vẹt y hệt như cũ.

4. Quy trình cân bằng động bánh xe máy từng bước

Để đạt độ chuẩn xác từng gam, anh em cần tuân thủ đúng trình tự thao tác kỹ thuật và vệ sinh sạch sẽ cụm bánh xe trước khi bắt đầu.

Đầu tiên, thợ nâng xe bằng bàn nâng xe máy để cố định tầm làm việc ngang ngực, rút cốt bánh trước rồi dùng súng xiết bu lông 1/2 inch mở ốc đĩa phanh và tháo rời cụm bánh. Làm sạch toàn bộ đất đá găm trong rãnh gai lốp, bóc bỏ các miếng chì cũ dính trên vành và cạo sạch keo bám. Đưa bánh vào kiểm tra mép vỏ, nếu cần ra vỏ chỉnh lại vị trí chấm sơn trùng chân van thì tham khảo bài hướng dẫn cách dùng máy ra vào lốp xe ga để tránh làm xước viền mâm đúc.

Tiếp theo, chọn đúng côn định tâm phù hợp với đường kính bạc đạn rồi gá chặt bánh xe lên trục quay của máy cân mâm điện tử xe máy bằng đầu khóa vặn nhanh. Dùng thước đo cơ học trên thân máy kéo ra vành mâm để nhập ba thông số cơ bản: khoảng cách từ máy đến mép vành (trị số A), bề rộng bản mâm (trị số B) và đường kính vành bánh xe (trị số D).

Kéo lồng bảo vệ xuống để máy khởi động quay tự động. Trục quay sẽ quét dữ liệu trong khoảng 6 đến 8 giây rồi tự hãm phanh lại. Màn hình LED hiển thị rõ hai con số tương ứng với vị trí mặt trong và mặt ngoài của vành mâm (ví dụ: hiển thị 5g bên trái và 10g bên phải).

Dùng tay xoay chậm bánh xe cho đến khi dải đèn LED báo tâm trên màn hình sáng toàn bộ và máy phát tiếng bíp dài, báo hiệu vị trí 12 giờ chính là điểm cần bù trọng lượng. Dùng cồn lau khô bề mặt nhôm, bóc miếng chì dán chuyên dụng đúng khối lượng máy báo rồi dán ép chặt vào mép lòng mâm. Cuối cùng, hạ lồng bảo hộ cho máy quay kiểm tra lại lần hai; khi cả hai bên màn hình cùng báo về mức 0–0 là bánh xe đã triệt tiêu hoàn toàn rung lắc.

5. Lưu ý kỹ thuật khi cân mâm và chọn thiết bị

Cân mâm xe máy đòi hỏi trục gá và côn kẹp chuyên dụng, không thể dùng chung bộ côn to bản của mâm ô tô vì đường kính bạc đạn xe máy nhỏ hơn rất nhiều. Việc trang bị đầy đủ công cụ trong danh mục thiết bị sửa chữa bảo dưỡng xe máy giúp tiệm giải quyết trọn gói từ khâu tháo vỏ, nắn mâm đến cân mâm hoàn chỉnh.

Khi nhận xe bị rung giật, nếu phát hiện vành mâm bị nhảy nhót hay méo vành do sụp ổ gà, anh em phải đưa qua máy nắn mâm xe máy thủy lực để ép phục hồi lại độ tròn cơ học trước. Mâm bị méo đảo quá 1,5mm mà đem dán chì thì máy sẽ báo sai lệch rất lớn, dán cả đống chì nặng nề vào mâm vừa xấu vừa không giải quyết được gốc rễ vấn đề.

Ngoài ra, đối với các loại xe ga bánh nhỏ dùng lốp không ruột, việc tháo lắp chuẩn xác bằng máy ra vào lốp xe máy có trang bị chấu kẹp nhựa sẽ giữ nguyên mép cao su talon lốp, ngăn ngừa tình trạng hở mép xì hơi làm mất độ cân bằng khí nén sau khi giao xe cho khách.

Muốn trang bị xưởng theo đúng kinh nghiệm trên, anh em tham khảo đồ nghề gara Alotools.

Câu hỏi thường gặp

Xe máy phổ thông đi trong phố có cần cân bằng động không?

Xe số hay xe ga phân khối nhỏ đi lại hàng ngày ở tốc độ dưới 40 km/h thường ít khi cảm nhận rõ rung chấn do lệch tâm lốp. Tuy nhiên, nếu xe thường xuyên chở nặng, đi đường trường trên 60 km/h hoặc vừa thay vỏ mới thì nên cân mâm để chống mòn mép lốp cục bộ và chạy xe êm tay lái hơn.

Chì dán cân mâm xe máy có dễ bị văng rớt khi rửa xe không?

Miếng chì dán chuyên dụng sử dụng lớp keo xốp chịu nhiệt và bám dính cực kỳ chắc chắn vào bề mặt kim loại. Thợ chỉ cần dùng cồn lau sạch dầu mỡ và bụi bẩn bám trên mâm trước khi dán thì tia nước từ máy rửa xe áp lực cao xịt thẳng vào cũng không thể làm bung tróc miếng chì.

Nắn mâm và cân mâm xe máy khác nhau như thế nào?

Nắn mâm là công đoạn nắn chỉnh cơ khí để ép vành mâm bị cong vênh, móp méo trở về biên dạng tròn phẳng ban đầu. Cân mâm là kỹ thuật quay tìm điểm nặng nhẹ của cụm mâm lốp để dán bù chì đối trọng, triệt tiêu lực quán tính ly tâm khi quay ở vận tốc cao.

Bao lâu thì nên đưa xe đi cân bằng động bánh xe máy một lần?

Anh em nên khuyến cáo khách hàng thực hiện cân bằng động sau mỗi 8.000 đến 10.000 km lăn bánh hoặc bất cứ khi nào thay vỏ mới, vá lốp trong bằng miếng vá lớn hay nhận thấy tay lái có hiện tượng rung giật lạ ở dải tốc độ cao.