Kiểm tra IC xe máy bằng đồng hồ vạn năng và đo cuộn lửa

Nhiều anh em thợ gặp ca xe máy mất lửa cao áp hay bị hành tơi tả: thay thử bugi, tẩu bugi, mobin sườn vẫn không có điện, mua IC mới về thử thì hóa ra lại hỏng cuộn nổ dưới mâm lửa. Hoặc ngược lại, cuộn lửa còn tốt nhưng IC ngỏm chân kích làm mất công tháo dàn áo cày cả ngày. Việc sở hữu một chiếc đồng hồ vạn năng kim hoặc số giúp anh em đo chính xác điện trở cuộn lửa, cuộn kích (khiểm/pulsar) và kiểm tra IC xe máy bằng đồng hồ vạn năng chỉ trong vài phút, bắt đúng bệnh mà không cần thay thử mò mẫm.

Kiểm tra IC xe máy bằng đồng hồ vạn năng là gì và sơ đồ mạch điện đánh lửa

Kiểm tra IC xe máy bằng đồng hồ vạn năng là phương pháp sử dụng thang đo điện trở (Omh – Ω) hoặc thang đo điện áp AC/DC trên đồng hồ để xác định thông số kỹ thuật của IC, cuộn nổ (cuộn lửa) và cuộn kích (khiểm). Hầu hết các dòng xe số phổ thông (Wave, Dream, Future đời cũ) hay xe ga dùng hệ thống đánh lửa AC-CDI hoặc DC-CDI đều hoạt động dựa trên sự phối hợp giữa ba bộ phận này.

Khi mâm lửa quay, cuộn lửa phát ra dòng điện vô cấp nuôi mạch (với AC-CDI) hoặc nguồn ắc quy cấp 12V (với DC-CDI). Cuộn kích đặt sát vô-lăng sẽ tạo một xung điện nhỏ báo điểm nổ (thì nổ) gửi về IC. Nhận tín hiệu kích, mạch tụ bên trong IC xả điện cao áp sang mobin sườn để kích bugi đánh lửa. Nếu một trong các cuộn dây bị dập, ngắn mạch hoặc IC dính diode bảo vệ bị chập, xe sẽ ngỏm củ tỏi ngay lập tức.

Bảng thông số trở kháng chuẩn cuộn lửa và cuộn kích các dòng xe máy

Để biết mâm lửa hay cuộn kích có còn sống hay không, anh em đối chiếu thông số đo được với bảng tiêu chuẩn kỹ thuật dưới đây:

Bộ phận / Dòng xe	Dải điện trở chuẩn (Ω)	Tín hiệu điện áp AC khi đạp/đề	Dấu hiệu hư hỏng
Cuộn lửa (Cuộn nổ) Wave, Dream	300 Ω – 500 Ω	40V AC – 80V AC	Mất lửa hoàn toàn, xe không nổ
Cuộn kích (Khiểm / Pulsar) Honda	100 Ω – 180 Ω	0.5V AC – 2.0V AC	Mất xung kích, IC không mở mạch
Cuộn kích Yamaha (Sirius, Jupiter)	200 Ω – 350 Ω	0.7V AC – 2.5V AC	Xe nóng máy tự tắt, khó đề
Cuộn nguồn DC-CDI (Chân nguồn IC)	Thông mạch với ắc quy (12V)	12V DC (Khóa điện ON)	Cháy cầu chì, đứt dây nguồn IC

Top 3 pan bệnh hệ thống đánh lửa thường gặp ở xe máy

1. Xe mất lửa cao áp, bugi không có tia lửa điện

Đây là pan bệnh phổ biến nhất. Anh em rút tẩu bugi, dí dây cao áp vào lốc máy thử lửa nhưng không thấy tia lửa. Nguyên nhân có thể do đứt cuộn nổ dưới mâm lửa, hỏng cuộn kích, cháy IC hoặc chập dây tắt máy (dây đen sọc trắng) ra mát.

2. Xe nổ máy giật ngược, hụp ga hoặc nóng máy là tự chết

Pan này rất hay lừa thợ. Khi máy nguội, đo trở kháng cuộn kích vẫn nằm trong khoảng 120 Ω. Tuy nhiên khi động cơ nóng lên, cuộn dây nở ra gây om dây, nứt cách điện làm xóc xung kích về IC. Khi đó xe chạy được 2-3km là lịm dần, chờ máy nguội lại nổ bình thường.

3. Xe nổ yếu, đánh lửa chập chờn, đề dốc không vọt

Hiện tượng này thường do cuộn lửa bị ngấm dầu, han gỉ mối nối làm tăng điện trở nội bộ (đo lên tới 700 Ω – 1kΩ) hoặc do IC bị mục các tụ điện bên trong, làm giảm khả năng tích xả điện tích sang mobin sườn.

Quy trình đo trở kháng cuộn lửa, cuộn kích và kiểm tra IC xe máy

Để thực hiện chuẩn xác, anh em chuẩn bị một chiếc đồng hồ vạn năng kim hoặc số loại tốt có thang đo Omh và thang đo điện áp nhỏ.

• Bước 1: Đo điện trở cuộn nổ (cuộn lửa): Rút giắc cắm từ mâm lửa lên dàn áo. Vặn đồng hồ vạn năng kim hoặc số về thang 2kΩ (hoặc x100Ω). Cắm que đỏ vào dây đen sọc đỏ (dây cuộn nổ), que đen kẹp chắc vào mát lốc máy. Nếu kim nhảy trong khoảng 300 Ω – 500 Ω là cuộn lửa tốt. Nếu điện trở bằng 0 (ngắn mạch) hoặc đứt vô cực ∞ (đứt cuộn) thì phải tháo vô-lăng quấn lại hoặc thay mâm lửa.
• Bước 2: Đo điện trở cuộn kích (khiểm): Giữ nguyên thang đo Ω, cắm que đỏ vào dây xanh lá sọc vàng (hoặc xanh dương sọc trắng tùy dòng xe), que đen kẹp mát lốc máy. Điện trở phải đạt từ 100 Ω – 180 Ω. Anh em có thể chuyển đồng hồ sang thang ACV 2.5V, dùng tay đạp cần khởi động mạnh, nếu kim nhảy nhẹ 0.5V – 1.5V AC là cuộn kích phát xung tốt.
• Bước 3: Kiểm tra dây tắt máy và chân nguồn IC: Rút giắc IC. Kiểm tra dây đen sọc trắng (dây tắt máy từ ổ khóa xuống): Khi tắt khóa điện, dây này phải thông mát (0 Ω); khi bật khóa ON, dây này phải cách ly hoàn toàn với mát (vô cực ∞). Nếu bật ON mà vẫn thông mát là hỏng ổ khóa hoặc dính dây dầm.
• Bước 4: Kiểm tra IC xe máy bằng đồng hồ vạn năng:

  Chuyển đồng hồ về thang đo Diode (hoặc x1Ω). Cắm que đen vào chân Mát IC (dây xanh lá), que đỏ lần lượt đo vào các chân Kích, chân Mobin sườn, chân Nguồn. IC còn sống sẽ hiển thị độ sụt áp Diode khoảng 0.4V – 0.7V ở các chân thông mạch nội bộ và không được chập thẳng ra mát (0 Ω).

  Nếu nghi ngờ sạc bị hỏng làm quá dòng xé cháy IC, anh em nên tham khảo thêm bài viết cách dùng đồng hồ vạn năng đo dòng nạp sạc và áp ắc quy xe máy để xử lý dứt điểm đường sạc trước khi cắm IC mới vào thử.

Lưu ý quan trọng khi kiểm tra hệ thống đánh lửa và chọn thiết bị đo

Khi thao tác đo đạc hệ thống điện xe máy, anh em cần lưu ý những điểm kỹ thuật sau:

• Luôn vệ sinh sạch sẽ các đầu giắc cắm gỉ sét bằng dung dịch xịtRP7 trước khi cắm que đo, tránh việc mạ đồng gỉ làm sai lệch kết quả trở kháng.
• Không dùng thang đo Ω để đo trực tiếp vào dây đang có nguồn điện 12V chảy qua, việc này sẽ làm cháy cầu chì bảo vệ bên trong đồng hồ.
• Đối với các tiệm làm đại tu động cơ, xoáy nòng, sau khi sửa xong phần cơ cần kiểm tra luôn hệ thống điện đánh lửa để đảm bảo xe chạy êm, tròn máy, không bị giật ga.

Câu hỏi thường gặp

Đo cuộn lửa xe máy ra đúng 400 Ohm nhưng xe vẫn không đánh lửa là do đâu?

Điện trở 400 Ω chứng tỏ cuộn dây không bị đứt. Tuy nhiên, khi chịu tải thực tế hoặc khi vô-lăng quay tạo dòng điện, cuộn lửa có thể bị chạm chập giữa các vòng dây bên trong làm thụt áp AC xuống dưới 20V. Anh em nên vặn đồng hồ sang thang ACV đo trực tiếp điện áp phát ra khi đạp máy để khẳng định chính xác.

Có thể dùng đồng hồ kim để kiểm tra IC xe máy được không?

Hoàn toàn được. Đồng hồ vạn năng kim (như Kyoritsu 1109S hay Sanwa YX360TRF) có ưu điểm phản ứng kim rất nhanh, giúp anh em dễ dàng quan sát nhịp nhảy xung của cuộn kích khi đạp cần khởi động mà đồng hồ số hay bị trễ số.

Chập dây mobin sườn có làm cháy IC xe máy không?

Có. Dây từ IC ra mobin sườn mang dòng điện cao áp xả từ tụ. Nếu dây này bị tróc vỏ chạm vào khung xe hoặc cuộn sơ cấp mobin sườn bị ngắn mạch, dòng xả lớn sẽ đánh thủng con SCR (tiristor) bên trong IC, gây cháy hỏng IC ngay lập tức.

Tại sao thay IC mới vào chạy được vài hôm lại tiếp tục hỏng?

Nguyên nhân chính là do cục sạc (rectifier) trên xe bị thủng diode làm điện áp nạp vượt quá 15V DC hoặc cuộn lửa phát ra điện áp AC quá cao mà không qua mạch ổn áp. Cần dùng đồng hồ đo kiểm tra lại áp nạp ắc quy và hệ thống sạc trước khi lắp IC mới.