Nội dung chính của bài viết

Mục lục bài viết

Cẩm nang vam cảo xe tải nặng: Tuyệt chiêu xài cảo bạc đạn, rút moay ơ và vam rotuyn bao lẹ

Mười giờ đêm có chiếc xe ben tấp vào xưởng, tài xế nhăn nhó giục thay lẹ bộ bạc đạn moay ơ đang xào rột rột để sáng mai kịp chạy chuyến đá công trình. Anh em chui gầm ngó lên, nhiệt từ phanh truyền sang làm bọc mỡ bò khô ran, trào ra trộn bùn đất sét cứng ngắc lại thành cục. Chỗ này mà lôi búa tạ táng tới tấp thì rát tay, xui rủi trượt nhịp là nát lỗ ắc, mẻ lốc gang, cong vênh vành moay ơ như chơi. Đã làm gầm xe tải nặng, đồ sắt xi to tướng thì sức người gõ búa đập tạ không bao giờ ăn thua bằng đồ ép thủy lực và me ren truyền động. Bài viết này chính là Cẩm nang vam cảo xe tải nặng đúc kết từ hàng chục năm cày xưởng gầm máy. Em sẽ moi hết ruột gan chỉ cho anh em cách trị mấy ca bạc đạn, moay ơ, rotuyn dính chết rỉ sét, xài dụng cụ rút ra êm ru mà không phá hỏng đồ khách, chốt hạ pan bệnh nhanh gọn để còn dọn đồ xưởng đi nhậu.

Cẩm nang vam cảo xe tải nặng là gì, vai trò trong xưởng gầm máy

Khi nhắc tới việc làm máy, làm gầm xe tải nặng như đầu kéo, xe ben hay xe khách giường nằm, chi tiết cơ khí luôn to, dày và chịu tải trọng tĩnh cũng như tải trọng động khổng lồ. Cẩm nang vam cảo xe tải nặng không phải là một cuốn sách giáo khoa in chữ, mà là hệ thống các nguyên tắc, kinh nghiệm dùng đồ nghề ép, rút, đẩy, nới lỏng các chi tiết lắp ráp dạng rỗng – đặc hoặc côn – trụ đang bị dính chặt vào nhau. Nó cứu thợ khỏi những tình huống dở khóc dở cười khi sức người bất lực trước những khối sắt hàng chục ký dính dập vào nhau vì rỉ sét và áp lực nhiệt.

Vai trò của hệ thống đồ nghề tháo lắp này trong xưởng gầm là không thể đo đếm. Anh em thử tưởng tượng việc tách một cái má bố thắng đang kẹt cứng tăm bua do lốc kê dính chặt. Nếu cứ lấy xà beng cạy, lấy búa phang, nhẹ thì móp méo mâm, nặng thì vỡ tăm bua gang, lúc đó đền ốm đòn. Thay vì vậy, ngàm của dụng cụ ép tháo chuyên dụng sẽ ôm trọn vành chi tiết, biến lực xoắn vòng tròn của trục ren thành lực tịnh tiến đi thẳng tắp, ép tách hai khối kim loại ra một cách êm ái. Trước khi đưa dụng cụ vào, anh em thợ già thường luồn con kích cá sấu 5 tấn nâng đỡ nhẹ gầm cốt để giảm tải trọng xệ gãy, sau đó mới lắp đồ ép. Tháo lắp đúng kỹ thuật không chỉ giữ an toàn cho thợ không bị mảnh kim loại văng vào người, mà còn bảo vệ lỗ cốt, bảo vệ bề mặt then hoa của xe khách hàng không bị xước xát, chờn ren.

Anh em có thể tham khảo thêm các dòng đồ nghề này tại danh mục Dụng cụ tháo lắp chuyên dụng để sắm sửa cho xưởng nhà mình.

Sơ đồ cấu tạo các nhóm dụng cụ ép rút cơ khí và thủy lực

Đồ nghề ép rút tháo dỡ không phải chế tạo ngẫu nhiên, mỗi kiểu dáng sinh ra để nhét vào một khe hẹp đặc thù trên xe tải. Chúng ta sẽ bóc tách cấu tạo của 4 nhóm cơ bản nhất mà xưởng tải nào cũng phải sắm.

Nhóm dụng cụ ép ngàm 2 chấu, 3 chấu thông dụng

Đây là loại phổ thông nhất, bao gồm một cụm bệ trung tâm có tiện lỗ ren mịn, một trục me vặn bằng thép CR-MO tôi cứng chống mài mòn, và các chân ngàm có thể đảo chiều móc trong hoặc móc ngoài. Cấu tạo này cho phép chân ngàm thò vào luồn qua đằng sau lưng bánh răng, puly hay đĩa phanh. Đầu trục ren me có rãnh bi hoặc chóp xoay để không cày xước mặt đầu trục bệ đỡ. Loại 3 chấu bám tam giác cân rất chắc, không sợ bị trượt xéo khi căng tải. Ngược lại, loại 2 chấu thì lách vào được những góc kẹt gầm nhíp mà 3 chấu không nhét lọt.

Nhóm dụng cụ ép dạng dĩa (cảo chặt xích, dĩa chia đôi)

Anh em hay gọi đây là cảo dĩa 2 mảnh. Cấu tạo gồm hai nửa vành bán nguyệt thép đúc nguyên khối, có các bu lông gánh siết ép hai mảnh này kẹp chặt vào rãnh vòng bi, bạc đạn hoặc puly cốt máy. Khác với ngàm 3 chấu dễ bị tuột mép khi rãnh quá mỏng, vành bán nguyệt kẹp giáp vòng 360 độ, vát mép lưỡi dao mỏng lách sâu vào rãnh. Phía trên hai nửa dĩa là một hệ thống khung chữ H và trục ren me tịnh tiến, đẩy ngược lõi cốt để rút cụm bạc đạn bám chặt mâm dĩa trồi lên.

Nhóm dụng cụ ép tháo khớp cầu (rotuyn) chữ C

Càng A và hệ thống lái xe tải dùng các cục rotuyn có đầu trục côn thép cứng đóng chặt vào lỗ xỏ cũng hình côn. Lắp vào thì dễ, tới lúc bùn đất kẹt lại thì cứng ngắc. Đồ nghề chuyên trị món này có hình dạng như chữ C đúc bằng thép Carbon rèn khuôn. Một đầu chữ C có lỗ ngàm chốt hờ vào đít củ rotuyn, đầu kia là trục ty ren ép thẳng vào đỉnh đầu bu lông của cốt rotuyn. Cấu tạo khối chữ C hở một mặt giúp anh em lùa nó lọt qua thanh giằng lái dễ dàng.

Hệ thống ép đẩy bằng ben thủy lực

Lực vặn tay của thợ qua ren me bự lắm cũng chỉ tạo ra vài ba tấn sức ép. Nếu dính tới ắc nhíp rỉ sét, hoặc ép vòng bi đầu trục cát đăng, anh em phải chuyển sang hệ thủy lực. Cấu tạo bao gồm một xi lanh thủy lực rỗng ruột (hoặc đặc), hệ thống ống dây chịu áp cao, và một bơm tay hoặc bơm đạp chân bằng khí nén. Dầu bơm vào xi lanh ép ty đẩy lồi ra với sức ép lên tới 10 tấn, 20 tấn hay 50 tấn. Lực ép tĩnh này rất đều, không gây hiện tượng giật cục làm nứt vỡ khối gang lốc máy.

Nguyên lý hoạt động truyền lực tịnh tiến

Hiểu được đồ nghề đang lấy lực từ đâu để bẩy đồ ra sẽ giúp anh em làm thợ không bị mất sức và tránh gãy đồ. Nguyên lý cơ bản nhất của việc tháo ép là biến đổi mô-men xoắn thành lực đẩy thẳng. Khi anh em dùng cờ lê hoặc tay xỏ vặn trục ren me, mặt nghiêng của các đỉnh ren đóng vai trò như một mặt phẳng nghiêng cuộn tròn. Việc vặn 1 vòng ren (giả sử bước ren 1.5mm) sẽ đẩy trục ép tiến tới trước đúng 1.5mm. Nhưng bù lại, lực ép sinh ra được nhân lên gấp chục lần so với sức kéo tay của thợ.

Đối với hệ thống gầm bệ tải nặng, nguyên lý ma sát côn và sự bám dính han rỉ cực kỳ khủng khiếp. Nước đi vào khe hẹp, sinh ra oxit sắt nở trương phình lên, làm cho hai chi tiết bị bó cứng. Lúc này, nếu kê chênh, lực ép không đi thẳng tâm trục cốt, trục sẽ bị uốn cong, dồn tải vào một góc làm nứt vành nhôm hoặc gang. Anh em bắt buộc phải canh cho ty ép vuông góc 90 độ với bề mặt chi tiết. Cứ vừa vặn căng ren, vừa lấy búa gõ nhẹ vào thân chi tiết cần rút để tạo sóng xung kích rung gãy liên kết rỉ sét.

Với hệ thủy lực, nguyên lý dựa trên định luật Pascal: Dầu lỏng không bị nén lại. Khi ta bơm một thể tích dầu nhỏ từ bơm tay vào khoang xi lanh, áp suất dầu đẩy lên bề mặt piston lớn, tạo ra lực đẩy cực kỳ mạnh mẽ theo đường thẳng. An toàn lúc nào cũng là trên hết, làm mấy món đồ nặng trịch này, gầm bệ phải kê con mễ kê chân voi 20 tấn cố định vững vàng khung xe, kê chèn bánh lốp cẩn thận rồi mới chui vào lắp ngàm thủy lực để ép.

Bảng tra nhanh: Triệu chứng kẹt, nguyên nhân và hướng chọn đồ tháo lẹ

Bên dưới là bảng đúc kết cẩm nang bắt bệnh và xách đồ ra trị lẹ nhất. Nếu thấy lốc kê kẹt cứng quá, anh em đừng dùng búa phang, chạy đi lấy bộ cảo thủy lực 10 tấn ra kết hợp ngàm đĩa, ép nhẹ một phát là xì rỉ sét trôi ra liền.

Triệu chứng thao tác gầm	Nguyên nhân gốc rễ (pan bệnh)	Cách kiểm tra nhanh	Hướng xử lý / Chọn đồ nghề
Bạc đạn rỗ ca, cháy khét lẹt, kẹt dính trục	Thiếu mỡ bôi trơn, mỡ trộn cát sinh nhiệt cháy vỡ bi, dính ca trong vào cốt	Lắc xỏ bánh thấy rơ lỏng, quay có tiếng xào rột rột kim loại nghiến nhau	Dùng cảo dĩa bán nguyệt chẻ ca trong, ép rút thủy lực đẩy từ tâm trục
Tăm bua moay ơ bó cứng, rút tay không ra	Rỉ sét rãnh then hoa tăm bua, hoặc bố thắng dính lốc kê banh ra kẹt ngàm	Tháo hết ốc tăm bua, gõ búa đục quanh vành nghe tiếng cạch cạch tức cứng	Nhả hết lốc kê, dùng vam rút moay ơ 4 chân gắn vào tắc kê, siết trục ép giữa
Rotuyn càng A, thanh giằng lái xoay kẹt cứng	Đóng bụi đất, nước lọt vào khe rách cao su, trục côn rỉ dính cứng ngắc	Đánh lái nặng tay, xe chòng chành, bắn súng mở ốc xong gõ không rớt chốt côn	Xài vam rotuyn chữ C, siết căng ren me rồi gõ búa phụ vỡ lực kết dính
Cao su gầm, bạc ắc nhíp chai cứng lồi lõi	Lão hóa cao su do nhiệt và hóa chất, rách nứt phồng rộp xệ gối đỡ	Cạy xà beng vào đầu ắc nhíp thấy lỏng le lỏng lét, ắc nhíp ăn mòn rỗng lỗ	Đưa cả cụm bệ lên bàn máy ép thủy lực dạng gối đỡ, lựa cục đôn đẩy lõi cũ ra
Chốt nhíp kẹt lỗ ắc gầm, nhíp xệ cạ gầm	Rỉ sét do lội bùn lội nước lâu ngày, cát chui vào lỗ ắc mài mòn sinh xước dính	Kê mễ đội gầm, tháo ốc quang nhưng gõ búa chốt nhíp dội ngược đục không trôi	Chế gông ty ren kéo, hoặc dùng con đội thủy lực nằm ngang tì khung xe đẩy xỏ
Puly cốt máy dính cứng then hoa	Mẻ rãnh then do siết sai lực từ lần trước, hoặc dập mép rãnh làm puly kẹt trục	Tháo ốc rốn cốt máy nhưng puly không nhích, lay mỏ lết không xoay nổi	Dùng dĩa rút 3 chân xỏ bu lông xuyên qua lốc tì mặt đầu cốt máy rút êm ra
Ống lót xi lanh lún dính vào thân lốc máy	Nước làm mát kém chất lượng gây ăn mòn điện hóa, rỉ rỗ mặt ngoài dính lốc	Sờ mép nòng thấy lún sâu hơn mặt lốc máy, dùng xà beng nạy tay không nhúc nhích	Đưa bộ cảo rút nòng xi lanh chuyên dụng thả mâm xuống dưới mép ống lót xiết rút
Má bố thắng bó sát mặt tăm bua xe tải	Cơ cấu guốc phanh dính gỉ, ty đẩy lốc kê kẹt cứng không hồi về	Đội bánh lên dùng tay quay bánh không được, bánh rít cứng nặng trịch	Mở tán nhả ốc lốc kê xả thắng, dùng xà beng lách phụ, rồi lôi vam 3 chấu ép mặt

Bạc đạn bánh xe ben kẹt cứng nát bét: Mẹo xài cảo dĩa và ép thủy lực rút êm ru

Dòng xe ben chở đất đá, vật liệu xây dựng cày ải ngày đêm ở công trình, bụi bẩn, sình lầy nhét đầy dàn gầm. Bạc đạn bánh xe ben khi dính nước và hết mỡ sẽ ma sát sinh nhiệt khổng lồ, làm ca bi dính dập, nát vụn hoặc nứt vỡ hàn chết vào cốt ngỗng moay ơ. Anh em tháo tăm bua ra xong nhìn cái rế bi cháy đen thui là thấy ngán. Tới bước này, ca ngoài nằm lọt thỏm trong lòng moay ơ, còn ca trong dính chặt vào trục ngỗng quay. Nếu lấy gió đá khò đỏ rực hoặc lấy búa phang, cái trục ngỗng sẽ bị biến dạng nhiệt hoặc sứt mẻ lỗ cốt lõi.

Kỹ thuật tháo lẹ và an toàn nhất là anh em luồn lách cặp vành bán nguyệt của cảo dĩa siết gánh chặt vòng quanh rãnh của ca bi trong. Độ vát của đĩa lách khít vào rãnh hẹp sát vách lốc. Sau khi kẹp chặt thành khối, ráp cụm đĩa lên mâm của máy ép thủy lực 50 tấn. Lựa cục thép đôn lót chuẩn vào tâm trục ngỗng, chêm gối đỡ hai bên dĩa cho thăng bằng. Bật bơm đạp thủy lực, kim đồng hồ lên áp cỡ chục tấn là nghe tiếng “tách” giòn tan, liên kết rỉ sét gãy nát, cốt ngỗng tụt xuống êm ru để ca bi dính lại trên mâm đĩa mà không làm trầy xước mặt ngỗng. Quy trình thao tác cẩn thận này em hướng dẫn anh em rất chi tiết trong bài Bạc đạn bánh xe ben kẹt cứng nát bét: Mẹo xài cảo dĩa và máy ép thủy lực rút êm ru không nứt lốc.

Đóng moay ơ đầu kéo rỉ sét tạ búa không ra: Cách xài vam chuyên dụng gõ nhẹ là rớt

Moay ơ (hub) của xe đầu kéo kéo rơ mooc to như cái thau, nặng trịch. Chạy đường dài đèo dốc, rà phanh nhiều, nhiệt lượng từ mâm phanh nung nóng khối tăm bua moay ơ. Khi nguội đi, nước và bùn đất lọt vào khe then hoa trục cốt tạo thành một lớp keo oxit sắt cứng như đá. Anh em thợ bến xe vác tạ búa 5kg táng rầm rầm vào mép moay ơ, vừa chói tai nhức óc, vừa làm rạn mẻ rãnh phanh mặt gang. Đôi khi táng mạnh quá dội tay dập xương luôn mà cục moay ơ không xê dịch nổi 1 ly.

Gặp ca xương xẩu này, anh em phải vác vam cảo moay ơ xe tải nặng ra trị. Đồ này là một mặt bích thép đúc có xỏ sẵn các lỗ rãnh trượt để bắt vừa với khoảng cách các tắc kê bánh xe đầu kéo. Lắp bích thép vào 4 hoặc 5 con ốc tắc kê đối xứng, siết bu lông đai ốc gông cứng cụm mặt bích lại. Lúc này, ở tâm bích có một trục ren to bự. Thợ xỏ mỏ lết vặn trục ren này đâm thẳng vào tâm trục cốt moay ơ. Cứ siết căng cứng tay, rồi dùng búa gõ nhẹ “bóp bóp” vào đầu vặn ren để tạo rung chấn. Moay ơ sẽ bị lực ép chêm đẩy trôi ra ngoài dọc theo trục cốt then hoa cực nhàn. Anh em xem thêm kỹ thuật tháo cụm rỉ sét bành trướng này tại bài Đóng moay ơ đầu kéo rỉ sét tạ búa không ra: Cách xài vam cảo moay ơ chuyên dụng gõ nhẹ là rớt.

Rotuyn trụ càng A xe khách chết dính: Hướng dẫn xài vam chữ C bắn rớt ngay

Với anh em làm nhíp, làm lái xe khách 29 chỗ hay giường nằm, tháo cây rotuyn trụ càng A là nỗi ám ảnh. Trục cốt rotuyn là dạng hình nón cụt (côn), đóng vào lỗ xỏ trên bệ đỡ búp sen cũng có độ côn y chang. Hai mặt côn thép nghiến vào nhau qua hàng vạn cây số dằn xóc, chúng như bị hàn chết vi mô. Thêm bùn đất nhét vào, súng xịt RP7 ngâm cả nửa ngày cũng không thấm vào tới trong rãnh lấp kín đó. Anh em lấy búa phang đầu ốc vặn là toét mẻ ren, coi như bỏ luôn cây rotuyn hoặc cắt đá mài cực kỳ mất thời gian.

Cách làm chuẩn xưởng lớn là dùng vam cảo rotuyn chữ C rèn thép CR-V đưa lọt khe qua thanh giằng. Đầu lỗ ngầm vòng qua che đít củ rotuyn, trục ren ép thẳng tắp 90 độ vào đỉnh bu lông rotuyn. Mẹo nhỏ là anh em xả ốc lỏng ra vài ren cho ngàm tỳ lên ốc để tránh tòe đầu cốt. Đưa mỏ lết hoặc tuýp xỏ vặn căng cứng trục me ren chữ C. Lúc ren căng tức tay, anh em cầm búa gõ dứt khoát một nhát vào bên hông của bệ gang lỗ xỏ (gõ vuông góc với trục cốt côn). Sóng xung kích làm vỡ liên kết mặt côn, rotuyn rớt “bịch” xuống ngay tức khắc mà không bị toét đầu xỏ. Xem kỹ cách canh lực và gõ vỡ điểm mù trong bài Rotuyn trụ càng A xe khách chết dính: Hướng dẫn xài vam cảo rotuyn chữ C bắn súng vặn rớt ngay.

Ép cao su gầm và bạc ắc nhíp xe tải: Mẹo canh chêm gối đỡ trên máy 50 tấn bao chuẩn

Bạc ắc nhíp, cao su gối đỡ thùng xe tải là linh hồn giảm chấn, gánh hết mấy chục tấn hàng nhún nhảy qua ổ gà. Cấu tạo của tụi này thường là một lõi cao su lưu hóa đúc chặt kẹp giữa 2 lớp ống thép mỏng. Chạy lâu ngày cao su mục nát lòi lõi ra, còn cái cùm thép bên ngoài thì dính sét cứng ngắc vào lỗ bệ đỡ nhíp. Cạy xà beng chỉ có rách tơi tả mảng cao su chứ cùm sắt không bao giờ lọt ra được.

Trúng mấy con ốc quang nhíp gỉ sét vướng bùn lâu ngày, anh em cứ táng súng xiết bu lông 1 inch nã dứt khoát cho tuôn ốc ra trước, rồi vác cả cụm bệ gầm nhíp ra mâm ép. Cách chọn súng đủ lực nã ốc quang tải lớn không trượt mép được hướng dẫn cặn kẽ trong bài Toàn tập súng xiết và lực siết bu lông xe tải. Sau khi tháo rời cụm nhíp, đưa lên bàn máy ép đứng. Cái cốt lõi của ép bạc nhíp là chọn cục căn (đôn). Phải tiện một cục thép ống đường kính rỗng lớn hơn cái vỏ bạc cũ 1 ly để lót bên dưới bệ nhíp làm khoảng trống cho bạc rớt ra. Bên trên dùng một cục ép đặc có đường kính nhỏ hơn vỏ bạc 1 ly đẩy xuống. Kê cân bằng 4 góc không chênh, đạp ben cho áp suất nén từ từ, bạc nhíp sẽ bị đùn trôi mượt mà đẩy lòi ra khỏi lỗ ắc. Đọc thêm kinh nghiệm làm đồ đôn xỏ ắc nhíp tại bài Ép cao su gầm và bạc ắc nhíp xe tải: Mẹo canh chêm gối đỡ trên máy ép thủy lực 50 tấn bao chuẩn.

Lịch bảo dưỡng định kỳ đồ nghề tháo ép gầm

Đồ nghề thợ làm sương gió gầm bệ, đất cát rớt vào ren suốt ngày. Đừng đợi ren láng bóng chờn trượt mép rồi mới lôi ra chùi, lúc căng tải nó tuột ngàm giật ngược văng vào mặt là vỡ nợ. Đồ sắm tiền triệu, anh em bớt chút thời gian chăm sóc nó theo bảng lịch định kỳ này để xài bền bao đời xưởng.

Hạng mục đồ nghề	Chu kỳ bảo dưỡng	Việc thợ cần làm
Trục ren me, ngàm móc	Mỗi tuần 1 lần	Dùng bàn chải sắt cọ sạch đất cát nhét kẽ ren. Đưa máy bơm mỡ bò khí nén bơm phết mỡ trơn rãnh ren chống rỉ.
Bơm tay thủy lực rời	Mỗi tháng 1 lần	Kiểm tra van xả e, lau sạch cút nối nhanh ron cao su. Xem ti xả có bị rỉ nhớt hay xước mạ chrome không.
Dầu thủy lực trong xi lanh	6 tháng / lần	Thay mới dầu thủy lực AWS 46 hoặc 68, xả e bọt khí trong ruột ống dây để ép không bị hụp kim áp.
Ty ép piston thủy lực	Sau mỗi lần xài ép	Lấy giẻ lau sạch bám bẩn bùn đất trên thân bóng, thu hồi ty về sát đáy xi lanh rồi mới cất tủ mút chống xước.
Các chốt cài phe xỏ	Mỗi quý 1 lần	Kiểm tra độ chùng rão, thay phe chặn nếu thấy chốt bị uốn cong, tuyệt đối không lấy đinh đóng thay chốt thép.

Thiết bị cần có theo cỡ xưởng chuyên làm gầm tải

Xưởng nhỏ lẻ làm đường dài khác xưởng quy mô làm bảo dưỡng bến bãi. Tùy theo hầu bao và số lượng thợ, anh em trang bị theo list này để không bị dư đồ vứt lăn lóc mà khi cần việc lại thiếu đồ ép mâm rớt bạc đạn.

Hạng mục phục vụ ép / rút gầm bệ	Thợ lẻ / Tiệm sửa lưu động mé đường	Gara vừa (2-3 tài, 4-5 thợ làm bãi)	Xưởng lớn / Trung tâm bảo dưỡng nhíp tải
Bộ rút ngàm móc đa dụng	Vam 2 chấu 150mm thép đen, vam chữ C nhỏ tháo rotuyn tải nhẹ	Bộ vam 2 chấu, 3 chấu đa năng 200mm, 250mm, vam rotuyn tải nặng đúc khối	Full bộ vam thủy lực tích hợp bơm tay 15 tấn, ngàm đúc hợp kim chịu tải va đập
Ép tĩnh tại xưởng	Kê gỗ, kê gỗ chèn búa tạ (làm lụi tạm thời)	Máy ép đứng thủy lực 20 tấn dùng bơm tay hoặc khí nén	Máy ép thủy lực điện 50-100 tấn, tích hợp đồng hồ áp, đe kê đôn đúc chữ U
Hỗ trợ cảo moay ơ bánh xe	Vam rút moay ơ tay vặn 4 lỗ mâm, xài sức người vặn mỏ lết	Vam rút tăm bua, moay ơ cỡ lớn có tì gối, kết hợp con đội phụ	Bộ vam kéo tăm bua xe đầu kéo dùng áp khí nén, xe đẩy thay và rút lốp tải kép
Đồ tháo dỡ phanh gầm, xả phanh	Tuýp lồng sắt dài, kìm kẹp, xà beng cạy ngàm tăm bua	Bộ đóng tháo chốt cam phanh, vam nén lò xo lốc kê phanh	Bộ ép tháo chốt búp sen lốc kê, máy tán đinh ri-ve bố thắng hơi khí nén

Những sai lầm thợ hay mắc phải khi ép cảo gầm bệ tải nặng

Làm đồ nhỏ thì sai đền ít, làm xe tải nặng ép lệch một phát là đi luôn tháng lương thợ. Dưới đây là mấy bệnh làm lụi mà anh em thợ mới cực kỳ hay dính, cần chấn chỉnh ngay.

Không vệ sinh và bôi mỡ bôi trơn ren me trước khi vặn ép

Nhiều thợ tháo trong tình trạng tay lấm bùn mỡ, cứ thế xách đồ nghề trét đầy đất cát kẹp vào vặn. Đất sét cọ sát trong khe ren thô với tải trọng ép vài tấn sẽ biến thành lớp mài mòn cực mạnh. Cọ xát sinh nhiệt làm cháy rãnh ren, vặn được nửa chừng là kẹt cứng không tiến không lùi được, chờn hết răng trục me. Tuôn ren me thì phải quăng luôn cả bộ cảo chứ tiện lại xài không nổi.

Kê ngàm bị chênh, trượt ngàm xéo mẻ lốc gang

Lúc lùa ngàm 3 chấu vào ôm puly cốt máy hay tăm bua, bắt buộc phải canh cho 3 chân ôm mút vào mép chia đều 120 độ. Ty ép giữa phải trỏ trúng phóc tâm của trục. Nếu anh em kê lệch, ép xéo góc, lực sẽ bẻ cong thành ngàm thay vì đẩy thẳng. Trượt ngàm lúc đang căng lực, chân thép văng bung ra đập trúng mặt người, hoặc xé toạc mép lốc máy nhôm đền ốm tiền. Lên áp nhẹ rồi phải đi một vòng soi lại chân cẳng kê đã chuẩn chỉ chưa mới dám bơm tiếp.

Ép sống không rà nhiệt khi bạc đạn quá cháy dính

Có những ca bạc đạn lột dên, dính keo oxit sắt thành một cục cứng ngắc. Bơm ben thủy lực lên 20 tấn rồi mà kim áp cứng ngắc không sụt. Lúc này thợ ẩu cứ ráng bơm cố đạp bồi thêm hy vọng nó gãy rỉ sét. Hậu quả là cong còng chữ U của máy ép hoặc nổ siêu sin phớt thủy lực. Trúng ca cứng ngắc này, anh em phải cầm đèn khò gas công nghiệp hơ lướt nhẹ vòng ngoài chi tiết để sắt nở giãn nở nhiệt xê dịch xíu, rồi mới mớm bơm ép qua khoảng tắc.

Dùng súng bắn ốc táng vào trục ren của vam cảo mỏng manh

Đây là sai lầm lười biếng nhất xưởng. Đồ cơ khí vặn tay rèn bằng thép khác với đồ chuyên bắn súng (thép đen CR-MO mạ phosphat). Đem súng bu lông tải nặng nã đùng đùng vào đầu lục giác của ty ren cảo, lực va đập búa đôi của súng giật xé nát bước ren mịn. Đồ nghề tòe đầu, tuôn gai ốc chỉ sau hai lần bắn lười vặn mỏ lết. Muốn bắn súng phải mua đúng dòng cảo có trục ren vuông thô chuyên dùng cho súng xiết.

Đồ nghề cho các bước trong bài anh em chọn tại Alotools — hàng có sẵn, tư vấn theo đúng việc.

Câu hỏi thường gặp

Ren me vam cảo bị tà đầu, sứt mẻ rãnh thì sửa hay vứt xọt rác?

Nếu trục ren bị tà đầu mũi chống tâm, anh em có thể đem mài lại góc côn cho tròn hoặc thay cục bi kẹp xoay ở chóp. Nhưng nếu trục ren bị sứt mẻ rãnh, tà gai ren ở giữa khúc thân ép thì nên bỏ thay trục mới. Ren sứt sẽ mất khả năng gánh lực tịnh tiến, khi ép nặng vài tấn nó sẽ tuột gai trượt ren giật ngược cực kỳ nguy hiểm cho thợ đứng kế bên.

Nên sắm cảo 2 chấu hay 3 chấu để làm mâm lốc xe tải?

Nguyên tắc xưởng gầm là phải có cả hai. Loại 3 chấu tạo thế tam giác chụm chia đều lực tam phân, ôm giữ mép puly tăm bua rất vững, khó bị trượt khi căng ép tải lớn. Loại 2 chấu thì lực gánh dễ bị trẹo nghiêng hơn, nhưng ưu điểm là nó lách ngàm luồn vào được những góc hẹp sát vách lốc máy hoặc kẹt bệ gầm mà 3 chấu nhét chân không lọt lỗ.

Ben cảo thủy lực bị xì nhớt trào ra ngay ty ép thì khắc phục sao?

Hiện tượng trào nhớt ở ty nén là do sin phớt cao su chịu áp (O-ring) bên trong xi lanh bị rách thủng do cọ vào hạt cát hoặc đã chai cứng tưa mép lão hóa. Cách khắc phục lẹ là xả hết e khí, tháo rã vòng chặn đầu ben thủy lực, lôi ty piston ra và thay bộ phớt sin PU chịu dầu áp suất cao mới trét mỡ bò lắp lại là xài bình thường.

Rút moay ơ bám phanh lốc kê kẹt dính tăm bua cần lưu ý gì?

Tuyệt đối không ráng sức cảo sống bọc cụm tăm bua ra khi guốc phanh còn dính lốc kê. Bố thắng đang bung kẹp gờ tăm bua, kéo mạnh sẽ làm xé lột lá bố hoặc vỡ nứt gờ gang tăm bua. Anh em phải xả tán lốc kê phanh khí nén lùi về hết cỡ để guốc phanh co lại lọt thỏm vào trong, lúc đó dùng đồ rút ngàm chữ thập siết kéo moay ơ ra nhẹ nhàng.

Dùng khò lửa nung nhiệt lúc ép bạc đạn dính rỉ sét có làm mềm trục thép cốt không?

Chắc chắn có nếu khò không đúng kỹ thuật. Anh em chỉ dùng đèn khò khò tạt qua vỏ ngoài (ca ngoài vòng bi) để lấy sự giãn nở nhiệt tạm thời làm bung lớp rỉ oxit sắt, thao tác phải làm lẹ vội vàng vài chục giây. Khò lửa ngâm đỏ rực tại một điểm trên trục ngỗng moay ơ sẽ làm mất tính tôi trui của thép cứng bề mặt, chạy tải thời gian sau trục sẽ lún xước vỡ dập ngay.

Ép cao su gầm, bạc ắc xe tải có cần tiện cục sắt đôn riêng từng dòng không?

Rất cần thiết. Mỗi dòng xe tải thùng hay đầu kéo xài cỡ ắc nhíp, đường kính cao su gầm khác biệt nhau. Anh em nên gom góp mấy đoạn ty phuộc cũ, ống sắt đúc phế liệu xưởng đem qua thợ tiện gọt sẵn vài chục cục đôn rỗng lõi và đặc ruột đủ size. Có rổ cục đôn lót này, thợ làm gầm đưa mâm lên máy ép chỉ 5 phút là ráp xong chèn gối đỡ khít rịt không sợ lệch tâm móp méo càng.

Vam rotuyn chữ C có dùng chung ép cho đầu kéo tải nặng và xe khách được không?

Có thể dùng chung nếu khoảng hở miệng ngàm chữ C đủ rộng gặm qua được bề dày của củ búp sen lỗ xỏ rotuyn xe đầu kéo. Rotuyn đầu kéo đường kính trục côn bự hơn xe khách nhiều, nếu xài chữ C loại nhỏ ép quá tải sẽ làm mẻ ngàm chữ C. Xưởng lớn nên sắm vam chữ C đúc bằng hợp kim CR-V bự cỡ bàn tay chuyên làm gầm tải để ép lực giòn gãy chốt.

Tại sao lấy búa phang ép tăm bua xe tải lại hay bị nứt mẻ vành mép gang?

Tăm bua xe tải đúc bằng gang xám pha hợp kim, đặc tính chống mài mòn má phanh cực tốt và tản nhiệt lẹ nhưng độ giòn bề mặt rất cao, không chịu được lực va đập cục bộ. Khi thợ gõ búa tạ vào gờ mép, lực chấn điểm mù sẽ làm nứt xé tảng gang. Dùng dụng cụ rút tăm bua chia đều lực kéo dọc trục ở 4 góc tắc kê vừa bảo vệ mâm, thợ đỡ nhọc sức hì hục mà chủ xe cũng ưng cái bụng vì làm đồ cẩn thận.

Trước khi kết thúc ca làm máy gầm chui rúc, anh em thợ nhớ lau chùi dọn dẹp cất gọn vô thùng tôn, lỡ đứt phe hay rách phớt thì đánh dấu bảo chủ xưởng mua bù. Phải sắm đủ đồ cứng gánh việc mới yên tâm nhận ca nặng. Lấy con kìm bóp phe bự gỡ phe chặn cuối cùng dọn xưởng, chúc anh em xưởng lúc nào cũng đông khách mà thợ làm nhàn nhã trơn tru.