Canh hành trình máy đánh bóng xi lanh tránh loe miệng nòng

Sáng sớm bước vào xưởng, gặp ngay ca nòng lòng Wave đôn dính pan khó chịu: lòng vừa xoáy cốt 1 đưa sang chạy bóng, ráp quả piston mới vào thì đút từ đuôi lên vừa khít mút tay, nhưng đẩy lên mép trên nòng lại lỏng toẹt, lắc ngang kêu cọc cạch. Đưa đồng hồ so vào rà thì miệng nòng loe ra tới 2 vạch (0,02 mm) so với bụng giữa. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở khâu canh hành trình máy đánh bóng xi lanh đặt cữ chặn sai, để đầu đá thò ra ngoài miệng quá dài khiến đá bung tự do vỗ phá mép áo nòng.

1. Canh hành trình máy đánh bóng xi lanh là gì và cữ chặn cơ khí

Canh hành trình máy đánh bóng xi lanh là thao tác định vị hai cữ chặn giới hạn trên và dưới của trục máy chính, nhằm kiểm soát chính xác khoảng chạy tịnh tiến của đầu đá mài trong suốt chu kỳ xoay và đánh bóng nòng xi lanh xe máy. Khi gia công trên máy đánh bóng xi lanh trục đứng, nếu để đầu đá thụt sâu quá đà hoặc vọt hẳn ra ngoài thành ống xi lanh, áp lực bung đá từ các lò xo đẩy sẽ mất điểm tỳ cân bằng, gây ra hiện tượng méo cốt và biến dạng hình học nòng xi lanh.

Cơ cấu cữ chặn trên máy đánh bóng xi lanh thông dụng cho tiệm cơ khí xe máy bao gồm 3 chi tiết chính:

Trục dẫn hướng tịnh tiến gắn công tắc hành trình hoặc lò xo hồi trục chính.
Hai vòng khóa cữ chặn trên và dưới dạng vòng ren khóa lục giác bắt trực tiếp trên thanh trượt định vị.
Cần gạt đảo chiều chuyển động lên xuống tự động bằng bánh răng hoặc cơ cấu thủy lực/khí nén.

Để bề mặt xi lanh lên vân chéo mắt cáo chuẩn giữ màng dầu bôi trơn mà không làm sai lệch cốt số, anh em thợ cần kết hợp khâu này với kỹ thuật chọn hạt mài thích hợp. Anh em có thể xem lại bài viết hướng dẫn chọn đầu đá đánh bóng xi lanh xe máy để tạo vân chéo giữ nhớt nhằm phối hợp ăn khớp giữa tốc độ quay và nhịp tịnh tiến.

2. Bảng thông số kỹ thuật cữ thò đầu đá đánh bóng xi lanh xe máy

Bảng thông số dưới đây quy định khoảng cách thò ra an toàn của đá mài so với mép nòng theo từng phân khúc xe phổ thông, giúp anh em cố định cữ chặn chính xác ngay từ đầu.

Dòng xe máy	Đường kính nòng (mm)	Chiều dài nòng (mm)	Độ thò đầu đá mép trên	Độ thò đầu đá mép dưới	Sai số côn cho phép
Xe số phổ thông (Dream, Wave 100-110)	50,0 – 53,0	95 – 100	12 – 15 mm (1/3 đá)	12 – 15 mm (1/3 đá)	Dưới 0,005 mm
Xe tay ga nhỏ (Vision, Lead 110-125)	50,0 – 53,5	85 – 92	10 – 12 mm (1/3 đá)	10 – 12 mm (1/3 đá)	Dưới 0,005 mm
Xe côn tay, ga lớn (Exciter, Winner, SH)	57,0 – 62,0	95 – 105	15 – 18 mm (1/3 đá)	15 – 18 mm (1/3 đá)	Dưới 0,008 mm
Xe số nâng phân khối (Lòng đôn, lòng kiếng độ)	62,0 – 68,0	100 – 115	15 – 20 mm (1/3 đá)	15 – 20 mm (1/3 đá)	Dưới 0,008 mm

3. Top 3 pan bệnh nòng méo do đặt sai hành trình trục máy

Pan 1: Miệng nòng loe hình loa kèn vì đầu đá thò ra quá dài

Nguyên nhân xuất phát từ việc thợ để cữ chặn trên quá cao, làm toàn bộ thanh đá mài bung vọt ra ngoài mép trên nòng từ 1/2 chiều dài trở lên. Khi đá mài mất thành tỳ ở đầu trên, lực bung lò xo bên trong đầu đá dồn hết vào điểm chân đá còn nằm trong lòng, tạo lực bẩy nghiêng cày sâu vào mép miệng áo xi lanh. Hậu quả là nòng bị vát loa kèn; ráp xe chạy vài hôm xéc-măng lửa bị giãy hở khe hở miệng, gây tụt hơi và hao nhớt nặng.

Pan 2: Bụng nòng bị thắt eo hồ lô do hành trình lên xuống quá ngắn

Pan này xảy ra khi thợ cẩn thận quá mức, hãm cữ chặn ngắn khiến đá không thò ra khỏi hai đầu miệng xilanh. Khu vực giữa lòng luôn chịu sự ma sát liên tục cả lượt lên lẫn lượt xuống, trong khi hai đầu mép nòng chỉ có nửa thanh đá lướt qua. Sau vài chục chu kỳ đánh bóng, phần bụng giữa nòng bị mài rộng hơn hai đầu từ 0,015 đến 0,02 mm. Piston chạy qua đoạn giữa sẽ bị lắc đuôi, phát ra tiếng kêu cọc cọc ở buồng đốt khi máy nóng lên.

Pan 3: Nòng bị côn hình thang do cữ chặn trên dưới không cân bằng

Hiện tượng này thường gặp khi thợ gá nòng xi lanh vào mâm cặp nhưng không so song song với trục máy chính, hoặc cữ chặn trên cho thò 1/3 đá nhưng cữ chặn dưới lại để đá chìm nghỉm bên trong chân áo nòng. Khi đó phần chân lòng chịu mài mòn ít hơn hẳn phần miệng trên, sinh ra hình nón cụt. Muốn kiểm soát chuẩn hình dáng xi lanh sau gia công, anh em cần dùng panme đo lỗ trong kiểm tra đường kính nòng xe máy kết hợp đồng hồ so lỗ để rà soát tối thiểu 3 điểm trên – giữa – dưới.

4. Quy trình canh hành trình máy đánh bóng xi lanh từng bước

Để nòng xi lanh sau khi đánh bóng đạt độ tròn đều và đường sinh thẳng tuyệt đối, anh em thực hiện tuần tự theo quy trình dưới đây:

Bước 1: Gá đặt và rà tim nòng xi lanh
Làm sạch bavia miệng nòng sau khi doa nòng xilanh. Đặt thân xilanh lên bàn gá kẹp chữ V của máy, sử dụng đồng hồ so đo lỗ rà tròn đều 4 hướng để đảm bảo đường sinh của nòng xilanh thẳng hàng tuyệt đối với trục chính, siết chặt các vấu kẹp cố định.

Bước 2: Luồn đầu đá đánh bóng và thả cữ chặn dưới
Chưa bật motor quay trục chính. Hạ trục máy đưa đầu đá đánh bóng xi lanh 3 chấu đi xuyên từ miệng nòng xuống tới chân lòng. Dừng tay quay khi mép dưới của viên đá mài nhô thò ra khỏi chân nòng đúng khoảng cách bằng 1/3 chiều dài thanh đá (tầm 12 đến 15 mm). Dùng khóa lục giác siết chết vòng cữ chặn dưới trên thanh định vị.

Bước 3: Kéo trục máy canh cữ chặn trên
Quay tay nâng trục máy đưa đầu đá đi ngược lên phía miệng trên nòng. Khi mép trên thanh đá thò ra khỏi mặt phẳng giáp quy-lát đúng 1/3 chiều dài viên đá, lập tức dừng lại. Trượt vòng cữ chặn trên sát vào ngàm giới hạn rồi siết chặt bu-lông hãm. Kéo đẩy tay thử 2 đến 3 chu kỳ để mắt thường nhìn rõ khoảng thò của đá ở hai đầu mép đều nhau chằn chặn.

Bước 4: Điều chỉnh độ mở đá và bơm dầu làm mát
Xoay núm chỉnh độ bung trên đầu đá sao cho các thanh đá tỳ sát vào thành nòng có lực cản vừa phải. Mở van cho hệ thống phun dầu làm mát chảy ngập bề mặt gia công để rửa sạch mùn kim loại và hạt mài mòn.

Bước 5: Chạy máy kiểm tra độ côn và độ bóng
Khởi động động cơ trục chính cho máy chạy chế độ tịnh tiến tự động. Sau khoảng 25 đến 30 nhịp lên xuống, tắt máy, lau sạch lòng nòng bằng giẻ trắng và dùng dụng cụ kiểm tra lại độ tròn. Nòng chuẩn phải bóng mịn, hiện rõ vân chéo 45 độ và đường kính từ miệng tới chân chênh lệch không vượt quá 0,005 mm.

5. Lưu ý cốt lõi khi thao tác và chọn thiết bị phục hồi động cơ

Nguyên tắc vàng của thợ doa bóng nòng là: viên đá mài chỉ được phép thò ra khỏi mép nòng tối đa từ 1/4 đến 1/3 chiều dài bản đá. Nếu thò quá 1/3, lò xo bung đá sẽ đẩy viên đá bị nghiêng, vỗ mép gây loe miệng tức thì. Ngược lại, nếu đá không thò ra ngoài mép, gờ nòng ở hai đầu sẽ không bao giờ được đánh sạch.

Ngoài kỹ năng tay nghề, chất lượng buồng đốt xe máy sau đại tu phụ thuộc rất lớn vào độ rơ lắc của trục máy. Nếu bạc đạn trục chính của máy đánh bóng bị rơ, đầu đá sẽ bị rung quăng khi quay tốc độ cao, dẫn đến nòng bị ô-van dù canh cữ chặn rất chuẩn. Khi đầu tư nâng cấp xưởng xoáy nòng, anh em nên tham khảo các dòng máy đồng bộ tại mục thiết bị đại tu phục hồi xe máy để đảm bảo độ cứng vững của dàn cơ khí.

Đồng thời, khi tiến hành vệ sinh lốc máy, tháo lắp vỏ động cơ và cân chỉnh dàn gầm cho xe tay ga, việc trang bị thêm các thiết bị chuyên dụng trong danh mục thiết bị sửa chữa bảo dưỡng xe máy như bàn nâng hay súng mở ốc sẽ giúp quy trình đại tu diễn ra nhanh chóng, chuyên nghiệp và an toàn hơn cho xưởng.

Toàn bộ dụng cụ nhắc trong bài đều có sẵn ở thiết bị gara Alotools, anh em cần tư vấn cứ nhắn.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao nòng xi lanh xe máy sau khi đánh bóng hay bị loe miệng trên hơn chân nòng?

Miệng trên xilanh thường mỏng và không có gờ gia cường dày như phần chân lốc, đồng thời thợ thường có thói quen dừng máy khi đầu đá đang rút lên cao. Khi đầu đá thò ra quá nhiều mà vòng tua máy chưa tắt hẳn, đá mài mất lực tỳ hai đầu sẽ vỗ vát mép miệng trên mạnh hơn, gây ra hiện tượng loe miệng nòng.

Đầu đá đánh bóng xi lanh nên thò ra ngoài mép nòng bao nhiêu là chuẩn nhất?

Tỷ lệ chuẩn mực nhất là từ 1/4 đến 1/3 chiều dài thanh đá mài (tương đương 10 đến 15 mm với các đầu đá xe máy phổ thông). Khoảng thò này đảm bảo toàn bộ bề mặt xi lanh đều được mài nhẵn đồng đều mà không làm mất cân bằng lực bung của các chấu đá.

Canh hành trình máy đánh bóng xi lanh có khắc phục được lỗi nòng bị côn do máy khoét gây ra không?

Đánh bóng xi lanh chỉ là bước hoàn thiện bề mặt và lấy đi một lớp kim loại cực mỏng khoảng 0,01 đến 0,02 mm. Nếu bước doa nòng trước đó bằng máy khoét nòng đã bị lệch tâm hoặc côn quá 0,03 mm, thì việc canh hành trình chỉ giúp bề mặt bóng đều chứ không thể sửa triệt để độ lệch trục của nòng.

Nên chọn dung dịch tưới nguội nào khi đánh bóng xi lanh xe máy?

Anh em nên dùng dầu hỏa (dầu hôi) pha lẫn nhớt mười theo tỷ lệ 3:1 hoặc dung dịch dầu mài chuyên dụng chống dính bạt đá. Tuyệt đối không dùng nước lã pha xà phòng vì dễ làm rỉ sét lòng xilanh gang và làm bết dính mạt kim loại vào bề mặt đá mài.

2 / 2