Rà tâm tay biên trên máy mài tay dên trục đứng chuẩn nét

Nhiều anh em thợ xoáy nòng lâu năm gặp cảnh dở khóc dở cười: cục máy xe ga vừa ép cây dên mới, đóng sơ-mi nòng piston bạc zin đóng hộp nhưng nổ máy lên ga là nghe tiếng gõ róc rách ở lưng lốc, chạy rà vài cây số tháo ra thấy piston cạ vẹt một góc váy. Nguyên nhân sâu xa nằm ở chỗ khâu rà tâm tay biên trên máy mài tay dên trục đứng bị lệch góc nghiêng mà mắt thường không tài nào thấy được. Khi hai đường tâm lỗ ắc và lỗ cốt dên không song song, piston đi lên xuống sẽ bị vặn xéo, cào nát cả nòng xi lanh lẫn bạc biên chỉ sau vài buổi cày cuốc ngoài đường.

Nội dung chính của bài viết

Mục lục bài viết

Rà tâm tay biên trên máy mài tay dên trục đứng là gì và kết cấu chuẩn

Rà tâm tay biên trên máy mài tay dên trục đứng là nguyên công định vị tọa độ hình học nhằm triệt tiêu triệt để sai số góc nghiêng xoắn và độ lệch song song giữa tâm lỗ mắt lớn (đầu to ôm cốt bạc dên) và tâm lỗ mắt nhỏ (đầu nhỏ ép bạc thau xỏ ắc piston). Trên hệ thống thiết bị cơ khí chuyên dụng, toàn bộ cụm đồ gá phải triệt tiêu độ rơ lắc trước khi cho đầu dao doa mài bước vào khâu vớt chuẩn bóng.

Hệ thống bàn gá kẹp phôi chuẩn của dòng máy doa mài dên cơ khí này thường gồm các chi tiết chịu lực then chốt:

Cụm vấu tỳ kẹp gốc dên: Giữ chặt mặt phẳng hai bên má dên của mắt lớn bằng bu lông ren vi chỉnh, bảo đảm bề mặt định vị áp khít sát đáy đế gá.
Cữ tỳ chống võng thân biên: Nâng đỡ đoạn thân chữ I hoặc thân bầu của tay dên, không để lực cắt gọt cơ khí làm uốn cong biến dạng dên xe máy.
Trục gá phụ (arbor) chuẩn tâm: Cây cốt chuẩn có độ tròn chính xác cắm lọt khít qua mắt lớn để lấy mặt phẳng mốc tọa độ song song với bàn máy.
Đầu phân độ dao cắt mài trục đứng: Trục chính chuyển động tịnh tiến lên xuống kết hợp quay tròn mang theo đầu mũi dao hợp kim hoặc đá mài dầu mài doa mắt thau đầu nhỏ.

Muốn thành phẩm dên không bị ghì, thợ cơ khí phải kết hợp dùng một bộ đồng hồ so chân gập để quét vòng tròn chu vi mặt lỗ, kiểm tra độ đồng tâm trước khi siết cứng các ngàm kẹp cố định.

Bảng thông số dung sai kỹ thuật gá đặt và rà tâm tay biên xe máy

Dưới đây là bảng thông số dung sai tiêu chuẩn khi tiến hành gia công phục hồi mắt tay dên dòng xe số và xe tay ga phổ thông anh em thợ tiện cơ khí cần bám sát:

Hạng mục kiểm tra	Dung sai cho phép (mm)	Dụng cụ đo kiểm chuẩn	Hậu quả nếu vượt dung sai
Độ song song 2 tâm lỗ dên	≤ 0.02 / 100mm chiều dài	Đồng hồ so đo độ đảo kết hợp trục chuẩn	Piston đi chéo hàng, xước nòng vẹt một bên, róc máy
Độ xoắn góc thân tay dên	≤ 0.03 / 100mm chiều dài	Bàn máp kiểm tra góc dên xe máy	Áp lực đè nghiêng séc-măng, lòn khói trắng qua buồng đốt
Khe hở dầu bạc thau mắt nhỏ	0.010 – 0.018	Thước panme đo lỗ trong dải 10-20mm	Chật quá gây bó ắc piston, rơ quá gây gõ cành cạch khi ga nhỏ
Độ côn và méo ô-van lỗ ắc	≤ 0.005	Đồng hồ đo lỗ hiển thị kim vạch 0.001mm	Ắc tiếp xúc điểm, nhanh nát bạc đồng thau mới ép

Top 3 pan bệnh thường gặp khi gá đặt tay dên bị lệch tâm

Gá phôi ẩu đoảng trên bàn máy trục đứng là mầm mống phá nát cả cụm máy xe ga lẫn xe số chỉ sau thời gian ngắn vận hành rà máy.

Đầu nhỏ bị khoét xéo tim làm piston tì lệch méo nòng

Nếu căn mặt đế dên không sạch dính ba-vớ mạt sắt, khi siết bu lông đè vấu gá, tay biên sẽ bị vênh nhẹ vài zem. Mũi dao xoáy nòng bạc thau đâm xuống sẽ tạo ra một đường tâm xỏ ắc chéo góc so với trục cốt dên ở mắt lớn. Khi lắp hoàn thiện vào block máy, hành trình đẩy của tay dên sẽ thúc piston cọ miết đuôi váy vào thành xi lanh. Để tránh hiện tượng này, nhiều xưởng phải kiểm tra thật kỹ độ thẳng nòng bằng kinh nghiệm xử lý nòng xe máy bị méo ô van để xác định rõ nguyên nhân do nòng hay do dên vặn.

Cháy đen bạc thau và lột ắc piston sau vài chục cây số chạy rà

Khi góc tâm bị đảo nghiêng, bề mặt xỏ của ắc dên không nằm đều tiếp xúc trên toàn bộ diện tích lưng bạc thau mà chỉ tì ở 2 gờ mép đối xứng. Diện tích chịu tải giảm xuống đột ngột khiến nhớt máy không thể len lỏi bôi trơn tạo màng trượt thủy lực. Chỉ cần chủ xe thốc ga tải nặng leo dốc là ắc piston sẽ nóng đỏ sinh nhiệt, cắn dính vào bạc thau rồi xé toạc tay dên.

Rung giật rần rần phần lốc máy ở dải tua trung bình

Lực ly tâm của bánh đà và má dên khi quay tốc độ cao rất khủng khiếp. Một khi tâm tay dên lệch khỏi quỹ đạo đường tâm của trục máy, chuyển động tịnh tiến của khối lượng đầu nhỏ và quả piston sẽ sinh ra dao động góc ngang bất đối xứng. Hiện tượng rần máy này truyền thẳng qua dàn chân cao su, làm tay lái tê rần dù xưởng đã thay cả bộ bạc đạn dên mới tinh.

Quy trình gá đặt và rà tâm tay biên từng bước trên máy trục đứng

Quy trình gá đặt và rà tâm đòi hỏi thao tác tỉ mỉ, làm sạch kỹ lưỡng từng mặt tỳ phẳng và thao tác tuần tự theo các bước kỹ thuật.

Bước 1: Làm sạch và cố định trục chuẩn mắt lớn
Trước tiên, anh em dùng giẻ sạch lau hết dầu cặn, mạt nhôm dính trên mặt bàn định vị. Luồn một cây trục tròn chuẩn mài mạ crom qua mắt lớn dên (nơi vừa ép bộ rế bạc đạn cốt dên mới). Đặt toàn bộ cụm này lên hai khối V đỡ chuẩn của bàn máy. Không được để ba-vớ hay vết xước cấn vào mặt tiếp xúc vì sai số vài phần trăm milimet ở mắt lớn sẽ phóng đại lên thành sai số cả zem ở mắt nhỏ đầu biên.

Bước 2: Cân chỉnh rà song song bằng đồng hồ so chân gập
Lắp một chiếc đồng hồ so chân gập có đế từ vững chãi lên thân máy. Di chuyển đầu bi tiếp xúc miết nhẹ lên sống lưng của trục chuẩn mắt lớn, đẩy bàn trượt qua lại để xem kim dịch chuyển. Gõ nhẹ búa cao su vào đầu gá cho tới khi kim xoay không nhúc nhích quá nửa vạch chia (dưới 0.005mm). Khi mặt chuẩn mắt lớn đã ổn định vuông góc tuyệt đối với hành trình dịch chuyển trục đứng, ta siết nhẹ các bu lông mỏ kẹp giữ má dên.

Bước 3: Rà tròn và định tâm lỗ bạc thau mắt nhỏ
Đưa đầu đo kim của đồng hồ tiếp xúc vào lòng trong của lỗ mắt nhỏ tay dên (nơi vừa đóng ống bạc thau nguyên khối mới). Quay mâm cặp bàn xoay bằng tay trần nửa vòng để kiểm tra độ đảo ô-van. Canh chỉnh núm vặn tọa độ X-Y trên bàn chữ thập của máy doa dên cho đến khi tâm quay của trục đứng trùng khít với tâm hình học của lỗ phôi.

Bước 4: Thiết lập chiều sâu ăn dao trên bộ đầu dao mài doa lỗ nhỏ
Sử dụng bộ đầu dao mài doa lỗ nhỏ gắn lưỡi hợp kim chuyên gọt kim loại màu, đo chính xác đường kính ắc piston bằng panme ngoài rồi chỉnh vi khóa xê dịch mũi dao ăn từng lát mỏng 0.02mm. Cho trục đứng tiến dao tự động chậm rãi kèm dòng dầu tưới nguội để mặt trượt của bạc thau sau khi gọt đạt độ bóng sáng gương không gợn xước.

Lưu ý sống còn khi làm việc và trang bị thiết bị đại tu dên

Tuyệt đối không được dùng búa sắt gõ trực tiếp lên thân dên để nắn tâm khi đang kẹp trên bàn máy gá; tác động lực xung kích sẽ làm xô lệch các con trượt bàn máy và phá hỏng độ đồng phẳng của ngàm kẹp. Mọi thao tác gõ căn chỉnh nhẹ nhàng chỉ được phép dùng búa đồng hoặc búa cao su giảm chấn.

Đối với các cơ sở chuyên làm máy xe phân khối lớn hoặc xe tay ga đời mới, việc đầu tư máy móc chuẩn bài đóng vai trò sống còn. Anh em có thể tham khảo thêm cấu hình tại nhóm thiết bị đại tu phục hồi xe máy để đồng bộ hóa dàn bàn ép thủy lực, máy vớt dên và máy doa nòng đồng tâm.

Khi thao tác rà dao gọt bạc thau, luôn dùng thước panme đo lỗ trong để kiểm tra lại đường kính thực tế sau mỗi pass cắt gọt, tránh trường hợp mũi dao bị mòn cùn làm biến dạng đường kính đầu nhỏ mà mắt thường không phát hiện kịp.

Cần sắm đồ nghề đúng cho việc này, anh em xem trọn bộ thiết bị tại Alotools.vn.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao ép bạc thau dên xong bắt buộc phải đưa lên máy mài doa trục đứng?

Bạc thau khi dùng máy ép thủy lực ép chặt vào mắt nhỏ tay dên sẽ bị bóp méo hình dạng lòng trong do ứng suất nén kim loại không đồng đều. Nếu thợ chỉ dùng dao nạo cầm tay xoay thủ công thì lỗ ắc chắc chắn bị méo ô-van và không thể nào thẳng tâm với mắt lớn cốt dên. Đưa lên máy trục đứng doa lại là giải pháp kỹ thuật duy nhất để lấy lại độ tròn chuẩn và đường tâm song song.

Độ dơ lắt ngang của dên có ảnh hưởng tới việc rà tâm trên máy trục đứng không?

Độ rơ ngang của bạc đạn mắt lớn tay dên có dung sai riêng của nhà sản xuất để dên tự lựa góc nhẹ theo quán tính piston, nhưng khi gá đặt gia công thì dên phải được định vị cứng vững dựa trên mặt phẳng má dên và trục định tâm. Độ dơ lắc tự do nếu không được khống chế chặt trong quá trình gá sẽ làm dao gọt ăn lệch một bên mép mắt thau.

Làm sao nhận biết tay dên đã bị cong vặn xoắn trước khi tiến hành rà tâm?

Trước khi đưa lên máy gá doa mài, anh em thợ phải xỏ 2 cây cốt chuẩn vào cả 2 mắt dên rồi đặt lên bàn máp phẳng hoặc khung kiểm tra dên chuyên dụng. Nhìn khe hở ánh sáng lọt qua hoặc dùng thước lá căn lá kiểm tra độ kênh giữa 4 điểm tỳ; nếu dên đã bị xoắn vặn quá 0.05mm thì phải đưa lên cảo nắn nguội triệt để hoặc loại bỏ thay tay dên mới chứ không thể chữa cháy bằng cách doa bù.

Nên chọn dung dịch tưới nguội nào khi doa gọt bạc thau tay dên?

Gia công hợp kim đồng thau không nên dùng nước lã vì dễ gây ố bề mặt và gỉ sét ngàm máy. Anh em nên dùng dầu tưới nguội pha nước chuyên dụng tỉ lệ 1:10 hoặc quét trực tiếp dầu nhờn động cơ pha loãng với dầu hỏa sạch để bôi trơn mũi dao hợp kim, giúp phoi kim loại thoát êm và mặt lỗ bạc trơn bóng không bị xước gai.

Việc nắm vững kỹ thuật rà tâm tay biên trên máy mài tay dên trục đứng giúp anh em thợ tự tin giải quyết triệt để các ca bệnh gõ máy khó chịu, nâng cao uy tín tay nghề cho tiệm xoáy nòng cơ khí.