Thay má phanh đĩa và má phanh đùm xe máy không kêu rít

Nhiều anh em thợ gặp cảnh khách vừa dắt xe ra khỏi tiệm được nửa ngày đã quay lại cằn nhằn vì tiếng rít chói tai mỗi lần bóp thắng. Má phanh mới cóng vừa bóc hộp nhưng rà vào đĩa hay đạp phanh sau là kêu ken két, tay phanh thì trơ cứng mà xe vẫn trôi. Bản chất pan này nằm ở bề mặt tiếp xúc chưa đều hoặc thợ ép piston ẩu làm nghiêng má. Việc thay má phanh đĩa và má phanh đùm xe máy đúng bài đòi hỏi anh em phải xử lý sạch mặt bám, vát cạnh và rà chuẩn để má ăn khít ngay từ vòng bánh đầu tiên.

Thay má phanh đĩa và má phanh đùm xe máy là gì và cơ chế tiếp xúc mặt bố

Thay má phanh đĩa và má phanh đùm xe máy là thao tác kỹ thuật tháo bỏ lớp vật liệu ma sát đã mòn dưới hạn mức an toàn để lắp cặp bố mới vào cùm phanh đĩa (caliper) hoặc cụm mâm dừng phanh cơ (drum brake). Bề mặt làm việc của hệ thống này vận hành theo hai nguyên lý ma sát đối nghịch: phanh đĩa dùng áp lực thủy lực ép phẳng hai mặt bố vào đĩa thép, còn phanh đùm dùng cam xoay đẩy hai guốc phanh cong bung đều ép vào lòng tang trống bằng gang.

Khi xe vào xưởng, anh em đưa xe lên bàn nâng xe máy để tầm quan sát vừa ngang mắt, dễ kiểm tra độ dày phíp phanh. Má đĩa mòn vẹt rãnh chỉ báo hoặc má đùm bị chai trơ bóng loáng do nhiệt sinh ra hiện tượng trượt trơ, giảm hơn nửa lực hãm. Nếu chỉ thay má mới mà không cạo sạch muội đen ở rãnh trượt hay không rà phẳng bề mặt, các điểm gồ ghề cục bộ sẽ cọ xát tạo ra tần số rung động cao, phát ra tiếng kêu ken két rất khó chịu.

Bảng thông số kỹ thuật chuẩn khi thay hệ thống phanh xe máy

Để bắt bệnh chuẩn xác và không đoán mò, anh em cần đối chiếu các số liệu khe hở và giới hạn mòn do nhà sản xuất quy định dưới đây:

Hạng mục kiểm tra	Thông số tiêu chuẩn	Giới hạn mòn cho phép (thay thế)	Hiện tượng thực tế tại xưởng
Độ dày má phanh đĩa	4,0 – 6,0 mm	Dưới 1,0 – 1,5 mm (chạm rãnh báo)	Phíp mòn trơ xương sắt, cày xước mặt đĩa
Độ dày má guốc phanh đùm	3,5 – 4,5 mm	Dưới 1,5 – 2,0 mm	Cần phanh sau bị đạp sâu lút cán, lỏng lò xo
Độ đảo mặt đĩa phanh	Dưới 0,05 mm	Vượt quá 0,15 mm	Tay phanh giật nảy theo vòng quay bánh xe
Đường kính trong tang trống đùm	110 – 130 mm (tùy dòng xe)	Mòn rộng thêm quá 1,0 mm so với chuẩn	Bố mới lắp vào vẫn lọt thỏm, phanh không ăn

Top 3 pan bệnh thường gặp khi thay má phanh mới

Thay bố phanh tưởng chừng là việc cơ bản của thợ phụ nhưng nếu bỏ qua chi tiết nhỏ, anh em rất dễ bị khách bắt đền vì những lỗi sau:

Phanh phát tiếng kêu ken két chói tai khi bóp nhẹ

Nguyên nhân chính là mép ngoài của đĩa phanh hoặc gờ mép tang trống cũ đã tạo thành rãnh gờ sâu. Má phanh mới góc cạnh vuông vức khi tì vào gờ rãnh này sẽ bị kênh, diện tích tiếp xúc thực tế chỉ được 20-30% ở mép ngoài. Rung động ma sát tần số cao biến thành tiếng rít kim loại. Cách xử lý dứt điểm là dùng dũa sắt hoặc giấy ráp mịn vát nhẹ 4 cạnh mép má phanh khoảng 45 độ trước khi lắp ráp.

Bánh xe bị bó cứng, quay nặng trịch sau khi ráp cụm phanh

Pan này xảy ra nhiều nhất ở phanh đĩa do piston phanh bị đóng cặn rỉ sét nhưng thợ lại dùng tuốc-nơ-vít nạy thụt lùi cơ học khiến phốt cao su bị xoắn hoặc piston kẹt nghiêng. Để piston thụt đều thẳng trục mà không làm toét bề mặt, anh em nên kẹp vam ép piston phanh xe máy để đưa piston nhẹ nhàng về đáy buồng dầu. Đồng thời, nếu hai ắc trượt cùm phanh bị khô mỡ hoặc rách chụp cao su chống bụi, cùm phanh không tự hồi vị được cũng sẽ ghì chặt má vào đĩa gây nóng ran và hao xăng.

Bóp tay phanh sâu lút cán nhưng bánh vẫn trôi

Đối với phanh cơ sau, pan này do trục cam phanh (quả đào) bị đóng bùn đất kẹt cứng, không bung hết hành trình guốc phanh. Đối với phanh đĩa, lỗi thường do tụt áp suất dầu hoặc bọt khí lọt vào đường ống mềm. Khi gặp hiện tượng tay phanh bóp xốp mềm, việc bổ sung dầu và kết nối bình hút xả gió dầu phanh xe máy sẽ giúp rút cạn bọt khí nhanh gọn, đưa cảm giác bóp phanh căng nẩy trở lại.

Quy trình thay má phanh đĩa và má phanh đùm xe máy chuẩn kỹ thuật

Anh em thợ thao tác cẩn thận theo từng bước chuẩn hóa để đảm bảo độ khít và an toàn tuyệt đối:

• Bước 1: Tháo bánh và vệ sinh khoang phanh. Kê chắc đuôi xe, dùng súng xiết bu lông tháo ốc trục bánh sau hoặc bắn ốc cùm gá phanh đĩa trước. Xịt dung dịch làm sạch thắng chuyên dụng để rửa sạch mạt bố đen, tuyệt đối không dùng vòi hơi xịt tung tóe bụi mịn gây độc hại cho thợ.
• Bước 2: Xử lý đĩa phanh và tang trống. Soi kỹ lòng tang trống và mặt đĩa thép. Nếu mặt đĩa lượn sóng sâu thành rãnh, cần tháo đĩa đưa lên máy tiện láng đĩa phanh xe máy để gọt phẳng bề mặt, đảm bảo độ phẳng đồng đều trước khi áp má mới.
• Bước 3: Vát mép và rà bề mặt má mới. Đặt giấy ráp hạt trung (độ nhám P120–P180) lên một tấm kính phẳng, úp mặt má phanh xuống chà nhẹ theo hình số 8 vài đường để phá lớp keo bóng mặt ngoài. Dùng dũa mịn tạo góc vát 1 mm ở 4 mép cạnh bố phanh.
• Bước 4: Bảo dưỡng cơ cấu truyền động phanh. Rút trục quả đào phanh đùm ra cạo sạch rỉ, bôi một lớp mỡ bò chịu nhiệt mỏng vào thân trục rồi lắp lại (tránh để mỡ dính vào mặt bố). Với phanh đĩa, vệ sinh ắc trượt rồi tra mỡ silicon chuyên dụng cho cúp-pen cao su.
• Bước 5: Lắp ráp hoàn thiện và căn chỉnh hành trình. Gài má phanh đúng ngàm và cài phe gài định vị. Đạp phanh đùm hoặc bóp phanh đĩa dứt khoát 5–7 lần để piston và guốc phanh tự định tâm ôm sát mặt đĩa trước khi siết ốc cố định bánh xe.

Lưu ý thực tế khi làm phanh và chọn đồ nghề cho xưởng

Làm hệ thống an toàn như phanh xe máy đòi hỏi thợ không được làm tắt khâu vệ sinh. Nhiều anh em có thói quen tháo má cũ ra là đút ngay má mới vào, bỏ qua bước cạo rỉ rãnh cài má phanh trên ngàm trượt. Rãnh cài dính đầy đất cát sẽ làm má phanh mới bị kẹt chết một chỗ, mòn vẹt thành hình nêm xéo sau vài ngày chạy.

Khi trang bị đồ nghề cho tiệm sửa chữa và tiệm xoáy nòng, anh em nên sắm đầy đủ đồ nghề chuẩn trong danh mục thiết bị sửa chữa bảo dưỡng xe máy như bộ lục giác bông chuyên mở ốc đĩa phanh, kìm tháo lò xo phanh đùm và bộ ép cùm thắng để làm việc nhàn nhã, không làm trầy xước vành xe của khách.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao thay má phanh mới vào xe chạy thấy nặng bánh?

Bánh xe quay nặng thường do ắc trượt cùm phanh bị khô dầu mỡ gây kẹt không hồi về vị trí nghỉ, hoặc piston bị cặn bẩn làm lệch góc. Ngoài ra, việc người lắp không vặn đều hai ốc gá cùm phanh cũng khiến thân heo dầu bị vặn vẹo ép sát vào đĩa.

Có nên bôi dầu nhớt vào trục quay quả đào phanh đùm không?

Chỉ nên dùng một lượng rất mỏng mỡ bò chịu nhiệt bôi vào thân trục, tuyệt đối không dùng nhớt loãng rỉ nhỏ giọt. Nhớt máy khi xe chạy nóng lên sẽ chảy loang ra lòng tang trống làm chai trơn toàn bộ bề mặt bố phanh, gây mất phanh hoàn toàn.

Chạy bao lâu thì má phanh mới hết rà và ăn khít hoàn toàn?

Má phanh mới cần chạy rà (rodage) quãng đường khoảng 50–100 km trong phố để các hạt ma sát mài mòn đều theo vết lượn sóng của đĩa phanh cũ. Trong thời gian này, thợ nên dặn khách tránh phanh gấp giật cục ở tốc độ cao để không làm cháy chai mặt phíp mới.

Khi nào bắt buộc phải thay đĩa phanh mới thay vì chỉ thay má?

Khi độ dày bản đĩa thép mòn dưới 3,0 mm (có khắc thông số giới hạn Min. TH. trên thân đĩa) hoặc đĩa bị cong vênh biến dạng do va chạm, nứt chân ốc. Việc tiếp tục gắn má mới vào đĩa quá mỏng sẽ rất nguy hiểm vì đĩa dễ bị vỡ gãy khi phanh gấp.

2 / 2