Bắt bệnh máy phát sạc yếu, chết tiết chế và củ đề kêu tạch tạch

Khách gọi điện giọng sốt ruột vì xe nằm đường, vặn chìa khóa chỉ nghe tiếng củ đề kêu tạch tạch dưới gầm. Anh em ra cứu hộ kẹp bình phụ vào thì nổ máy được, nhưng vừa tháo dây câu ra là động cơ rung giật rồi lịm dần. Bệnh này anh em thợ cày cả ngày nếu cứ mò mẫm tháo tung máy phát, hoặc thay bình ắc quy oan cho khách. Thực tế, chỉ cần kẹp đồng hồ kẹp dòng vào dây B+ là anh em khoanh vùng ngay được lỗi do chết tiết chế, mòn chổi than máy phát hay củ đề hỏng tiếp điểm. Bài này tôi chỉ anh em cách đo dòng xả củ đề và dòng nạp máy phát xe con sát sườn nhất, không cần tháo mổ thiết bị.

Xem thêm bài tổng quan cả hệ thống: Cẩm nang pan bệnh điện thân xe: Đo ắc quy, tìm dòng rò.

1. Đồng hồ kẹp dòng là gì trong hệ thống sạc xe con?

Đồng hồ kẹp dòng (đặc biệt là loại đo được dòng DC) là thiết bị cho phép đo cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn mà không cần chích dây hay cắt nối mạch. Với hệ thống điện xe con (Toyota, Kia, Mazda…), dòng khởi động của củ đề có thể vọt lên 150A – 200A trong tích tắc, còn dòng sạc của máy phát dao động từ 10A đến 80A tùy tải. Nếu chỉ dùng đồng hồ vạn năng thông thường, anh em không thể đo được dòng lớn thế này vì cầu chì đồng hồ sẽ đứt ngay lập tức.

Hệ thống nạp và khởi động xe con liên kết chặt chẽ với nhau. Bình ắc quy cấp điện cho củ đề quay bánh đà. Khi máy nổ, máy phát điện làm nhiệm vụ nuôi toàn bộ hệ thống điện trên xe và sạc ngược lại cho bình. Tiết chế (IC máy phát) kiểm soát điện áp sạc luôn ở mức ổn định. Chỉ cần một khâu bị lỗi, xe sẽ nằm đường. Việc trang bị các dụng cụ đo kiểm chuẩn giúp xưởng chẩn đoán nhanh, khách không phải chờ đợi bực mình.

2. Bảng thông số đo dòng khởi động và dòng sạc tiêu chuẩn

Để bắt pan chuẩn, anh em cần thuộc nằm lòng các thông số cơ bản này. Thông số áp dụng cho các dòng xe du lịch cỡ nhỏ và vừa (máy xăng 1.5L đến 2.5L):

Trạng thái xe	Vị trí kẹp kìm	Dòng điện (Ampe)	Điện áp (Volt)
Chìa khóa OFF, đóng cửa	Cáp âm (-) ắc quy	0.02A – 0.05A (dòng rò)	12.4V – 12.6V
Đang đề nổ (Cranking)	Cáp dương (+) củ đề	120A – 200A	Không tụt dưới 9.6V
Nổ máy vòng tua cầm chừng, không tải	Cáp B+ máy phát	10A – 20A	13.5V – 14.2V
Nổ máy, bật Full tải (Đèn pha, Điều hòa lớn)	Cáp B+ máy phát	40A – 60A	13.5V – 14.5V

3. Top 3 pan bệnh hệ thống khởi động và sạc thường gặp

3.1. Vặn chìa khóa đề kêu tạch tạch, máy ì không nổ

Bệnh này rất hay gặp vào buổi sáng. Khách xoay chìa khóa nghe tiếng rơ le nhảy “tạch tạch” liên hồi nhưng trục khuỷu không nhúc nhích. Nhiều anh em thợ vội phán hỏng củ đề, bắt khách thay ngay. Nhưng thực tế 80% trường hợp này là do bình ắc quy yếu sụt áp, không đủ dòng phóng, hoặc do cọc bình lỏng, oxy hóa rỉ sét xanh lè.

3.2. Máy phát sạc yếu, đèn báo sạc nổi sáng mờ

Xe đang chạy trên cao tốc thì hệ thống giải trí tắt ngúm, đèn pha tối dần, vô lăng nặng trịch, trên taplo nổi hình bình ắc quy màu đỏ. Đây là dấu hiệu kinh điển của việc máy phát không sạc điện vào bình. Nguyên nhân hay gặp nhất là mòn chổi than, đứt cuộn rotor, hoặc dây đai curoa tổng bị chùng trượt lướt qua puli máy phát. Anh em lúc này phải kiểm tra ngay dòng ra tại cọc B+.

3.3. Chết tiết chế, sạc quá dòng phồng bình

Đây là pan nguy hiểm. Tiết chế máy phát bị chết thông, không ngắt được dòng điện kích từ. Hậu quả là máy phát nạp điện áp lên tới 16V – 17V vào hệ thống. Bình ắc quy bị nấu sôi sùng sục, bốc mùi axit khét lẹt, rộp phồng hai bên hông. Nếu để lâu, các hộp điều khiển điện tử (ECU) trên xe sẽ bị đánh thủng.

4. Quy trình xử lý từng bước tại xưởng

Anh em thao tác theo thứ tự sau để loại trừ bệnh, không làm mò gây mất thời gian.

Bước 1: Kiểm tra sức khỏe ắc quy trước tiên. Không bao giờ chẩn đoán hệ thống sạc nếu bình ắc quy đã hỏng. Kết hợp máy test bình ắc quy chuyên dụng để kẹp vào hai cọc bình. Nếu máy báo “Replace Battery”, anh em thay bình mới rồi mới đo tiếp. Nếu gặp xe hay hao điện qua đêm, anh em xem lại bài hướng dẫn bắt bệnh hao bình, đề xịt sụt áp để biết cách xử lý mạch ngầm.
Bước 2: Đo dòng khởi động củ đề. Chuyển kìm kẹp sang thang đo dòng DC (thường chọn mốc 400A). Nhấn nút “Zero” để bù trừ từ trường môi trường. Kẹp vòng kìm ôm trọn cụm cáp dương đi xuống củ đề. Nhờ một thợ phụ lên xe vặn chìa khóa đề. Nếu dòng vọt lên hơn 300A mà máy ì ạch, chứng tỏ củ đề bị kẹt cơ khí, bó bạc hoặc động cơ bị thủy kích. Nếu dòng chỉ nhảy khoảng 20A – 30A kèm tiếng tạch tạch, tiếp điểm rơ le đề (chuột đề) đã cháy rỗ, không đóng mạch tải lớn được. Lấy búa cao su gõ nhẹ vào thân củ đề vài nhát, nếu đề lại ăn ngay thì 100% chổi than lỏng rơ hỏng tiếp xúc.
Bước 3: Đo dòng nạp máy phát. Xe nổ máy, vòng tua tầm 800 rpm. Kẹp kìm quanh sợi cáp B+ to nhất bắt từ đuôi máy phát ra. Mở full tải (điều hòa nấc to nhất, bật pha sương mù). Nhìn màn hình, nếu dòng điện báo 0A nhưng đo áp tại ắc quy vẫn tụt dần xuống 12V, máy phát đã tịt ngòi hoàn toàn. Cần tháo máy phát ra kiểm tra chổi than, cổ góp và cầu đi-ốt.
Bước 4: Kiểm tra dây dợ và tiếp mát. Nhiều trường hợp củ đề và máy phát còn tốt, nhưng dây tiếp mát từ sườn xe vào lốc máy bị lỏng lỗ bắt ốc, oxy hóa rỉ sét. Anh em dùng cờ lê xiết chặt lại ốc mát, dùng giấy ráp đánh sạch cọc bình. Để chắc ăn dây điện không rò rỉ xước vỏ, anh em có thể tham khảo thêm cách tìm điểm chạm mát đứt cầu chì.

5. Lưu ý khi làm và chọn đồng hồ kẹp dòng

Khi đầu tư đồ nghề cho xưởng, đặc biệt là nhóm dụng cụ sửa chữa điện – điều hòa ô tô, anh em đừng tiếc tiền mua đồng hồ rẻ tiền không đo được dòng DC. Kìm kẹp dòng AC của thợ điện lạnh dân dụng đem ra kẹp bình ô tô sẽ báo 0A, không có tác dụng gì cả. Hãy chọn kìm có thang đo DC lên tới 400A hoặc 600A để dư dải đo lúc củ đề đề máy.

Khi kẹp dây, lưu ý mũi kìm phải ngậm kín hoàn toàn cáp điện, nằm giữa khe hở vòng kìm. Chú ý chiều mũi tên in trên má kìm phải cùng chiều với chiều dòng điện chạy (từ máy phát về ắc quy) thì giá trị mới hiện số dương, kẹp ngược máy báo số âm khó đọc. Không kẹp gần vị trí chia chùm dây hoặc kẹp cả cáp âm cáp dương vào cùng một lỗ kìm.

Câu hỏi thường gặp

Xe nổ máy, rút cọc âm ắc quy ra để thử máy phát có đúng không?

Tuyệt đối không làm thế với các dòng xe đời mới hiện nay. Rút cọc bình khi xe đang nổ máy sẽ gây ra hiện tượng tăng áp đột ngột (Spike voltage) lên tới hàng chục Volt, đánh thủng các tụ điện bên trong hộp ECU, hộp body. Cách này chỉ áp dụng cho xe đời tống dùng công nghệ chế hòa khí. Giờ anh em cứ đo thẳng tại cọc bình là an toàn nhất.

Đồng hồ kẹp dòng có đo được điện áp không?

Có. Dưới chân kìm kẹp vẫn có hai lỗ cắm que đo (đỏ/đen) như đồng hồ vạn năng bình thường. Anh em dùng hai que đo này chích vào mạch để kiểm tra điện áp Volt, thông mạch, đo điện trở dây điện thoải mái.

Tại sao đèn báo ắc quy trên taplo sáng mờ mờ khi tăng ga?

Đèn báo sạc sáng mờ tỷ lệ thuận với vòng tua máy thường do chết 1 hoặc 2 con đi-ốt trong cụm chỉnh lưu đuôi máy phát. Dòng điện xoay chiều bị lọt qua mạng lưới điện DC làm điện áp nhấp nhô. Anh em rã máy phát, đo kiểm từng con đi-ốt là ra bệnh, chỉ cần thay dàn đi-ốt là chạy ngon, không cần thay cả củ máy phát tốn kém.

Dây curoa kêu rít rít mỗi buổi sáng có ảnh hưởng đến sạc không?

Có. Dây curoa bị chai cứng hoặc chùng sẽ trượt lướt qua puli máy phát khi động cơ vừa khởi động (lúc này máy phát đang gồng tải nặng nhất để bù điện cho củ đề). Dây trượt làm máy phát không đạt đủ vòng quay, dẫn đến sạc yếu. Thấy curoa nứt rãnh thì báo khách thay luôn, kết hợp kiểm tra vòng bi tăng tỳ.