Mẹo đo đứt dây tìm điểm chạm mát ô tô bằng VOM và bút thử

Xe vào xưởng, tài xế kể đi qua đoạn đường lồi lõm là đèn táp lô chớp tắt, cầu chì đứt liên tục. Khách sốt ruột vì xe nằm đường mấy lần. Gặp ca này, thợ mới hay có kiểu tháo tung hết nhựa nội thất ra dò từng bó dây, cày cả ngày chưa chắc ra bệnh, có khi còn làm gãy lẫy nhựa táp lô của khách. Để trị dứt điểm mấy pan điện đóm oái oăm này, anh em cần áp dụng mẹo đo đứt dây tìm điểm chạm mát chuẩn kỹ thuật, kết hợp linh hoạt đồ nghề đo kiểm và kinh nghiệm thực chiến. Dưới đây là cách tôi hay làm ở xưởng.

Xem thêm bài tổng quan cả hệ thống: Cẩm nang pan bệnh điện thân xe: Đo ắc quy, tìm dòng rò.

Mẹo đo đứt dây tìm điểm chạm mát là gì?

Mẹo đo đứt dây tìm điểm chạm mát là thao tác khoanh vùng, dùng dụng cụ để xác định chính xác vị trí lõi đồng bị đứt ngầm hoặc vỏ dây bị tróc cọ xát vào khung sườn xe (mát). Bệnh đứt dây ngầm làm mất nguồn cấp cho tải, thiết bị không chạy. Còn bệnh chạm mát làm dòng điện tăng đột biến, sinh nhiệt lớn và thổi bay cầu chì bảo vệ mạch. Trên ô tô con, bó dây điện luồn qua hàng loạt lỗ sườn hẹp, khe vách kim loại, sau nhiều năm lớp vỏ nhựa lão hóa rất dễ sinh ra hiện tượng này.

Đồ nghề anh em chuẩn bị không cần cầu kỳ, cốt lõi nằm ở phương pháp loại trừ. Khi xe báo lỗi đứt cầu chì, đừng cắm bừa cầu chì dự phòng vào thử vì chập nặng là nổ luôn, có khi cháy ngược về hộp đen.

Bảng thông số tra cứu khi đo điện ô tô con

Trước khi thọc que đo vào rắc cắm, anh em phải nằm lòng thông số chuẩn. Cầm đồng hồ đo mà không nhớ thông số thì kim báo cũng vô dụng.

Hạng mục đo	Thông số tiêu chuẩn (Xe con 12V)	Trạng thái khi chạm / đứt
Điện áp ắc quy tĩnh	12.4V – 12.6V	Yếu bình, hụt áp sâu khi chạm mát nặng
Đo thông mạch (Điện trở dây)	Dưới 1 Ohm (gần 0 Ohm)	Báo vô cực (OL) nghĩa là đứt dây
Đo cách điện với khung sườn	Vô cực (OL hoặc hàng Mega Ohm)	Báo 0 Ohm là đang chạm mát sườn

Top 3 pan bệnh chạm mát, đứt dây thường gặp

Hệ thống điện trên xe con rất rộng, đan xen phức tạp, nhưng loanh quanh anh em hay gặp nhất là 3 kiểu nằm đường sau đây.

Cứ cắm cầu chì là nổ bóp

Đây là pan chạm mát trực tiếp (chập cứng). Dây nguồn dương chạm thẳng vào sườn xe không qua bất kỳ tải nào. Lỗi này hay nằm ở các bó dây gầm, dây đi qua lỗ vách ngăn động cơ bị chuột cắn hoặc cọ xát lâu ngày xước vỏ nhựa.

Qua đoạn xóc là mất điện

Chạm mát chập chờn là bệnh làm thợ bực nhất. Lúc xe nổ máy tĩnh tại xưởng thì đo đạc bình thường, nhưng hễ rung lắc hoặc vào cua là bó dây văng ra quẹt vào sắt sườn. Lỗi này thường do gãy ngầm tại rắc cắm hoặc lỏng giắc ghim sau cụm đèn, kẹp nhựa giữ dây bị bung.

Bật công tắc không lên, cầu chì không đứt

Pan này là đặc trưng của đứt dây ngầm. Nguồn điện không đi qua được điểm đứt để đến mô tơ hoặc bóng đèn. Cầu chì không đứt vì không có dòng chập chờn. Nguyên nhân thường do ốc gỉ cứng đầu cắn đứt dây mát tại điểm bắt vào sườn, hoặc lõi đồng ải mục theo thời gian ngấm nước.

Quy trình xử lý bằng bút thử điện và đồng hồ VOM

Với mẹo đo đứt dây tìm điểm chạm mát này, anh em sẽ tiết kiệm được nửa ngày chui gầm và tháo vách. Các bước làm như sau.

Bước 1: Kiểm tra nguồn và khoanh vùng mạch điện
Trước khi dò dây, anh em phải chắc chắn bình ắc quy còn khỏe. Tôi thường khuyên thợ kết hợp bắt bệnh hao bình, đề xịt sụt áp bằng máy test ắc quy và bộ sạc dòng thông minh để loại trừ nguyên nhân bình hỏng. Khi điện đủ, tra sơ đồ mạch điện xe con để biết bó dây đó chạy từ hộp cầu chì đi qua những trạm nối nào, cấp nguồn cho những tải gì.

Bước 2: Thay cầu chì bằng bóng đèn giả tải (Quan trọng)
Đừng đốt cầu chì nữa. Anh em chế một bóng đèn chân H4 nối tiếp vào đúng hai chân của khe cắm cầu chì hay bị nổ. Nếu mạch đang chạm mát sườn, bóng đèn sẽ sáng rực (vì nó trở thành tải tiêu thụ dòng điện bị chập). Nếu bóng mờ hoặc tắt, mạch điện đang bình thường ở trạng thái tĩnh.

Bước 3: Dò rung lắc bằng bút thử điện 12V
Kẹp đầu kẹp của bút thử điện 12V vào cọc dương ắc quy, mũi nhọn chích vào đường dây nghi ngờ đứt mát. Rút từng rắc cắm trên sơ đồ, đồng thời lắc nhẹ dọc theo bó dây. Nếu lắc đến khúc nào mà bóng đèn giả tải (ở bước 2) đột ngột chớp tắt, đích thị điểm chạm mát nằm ngay khúc bó dây đó. Tháo gỡ băng keo đoạn đó ra là thấy ngay chỗ vỏ dây bị xước chạm kim loại.

Bước 4: Đo kiểm chéo lại bằng đồng hồ VOM
Xác định được đoạn xước vỏ, dùng đồng hồ VOM vặn về nấc đo thông mạch (còi báo bíp). Một que chích vào lõi dây điện, một que chọc ra sườn xe. Nếu đồng hồ kêu bíp bíp, chắc chắn dây vẫn đang cọ mát. Quấn băng dính xử lý xong, đo lại phải thấy đồng hồ báo OL (không thông) mới là dứt bệnh chạm.

Lưu ý khi dò dây và chọn đồ nghề

Làm điện ô tô kỵ nhất là lôi kéo giật bó dây. Rắc cắm nhựa xe cũ đi vài năm bị giòn do nhiệt khoang máy, anh em giật mạnh là gãy lẫy, chân ghim bị lỏng gây mô ve điện. Chỗ nào băng dính điện ải quá thì cắt bỏ lợp lại cho gọn.

Khi dùng mũi nhọn đâm xuyên vỏ dây để đo mạch, phải đâm thẳng tâm, đo xong vuốt lại vỏ cao su cho kín, không cạo toét lõi đồng dễ sinh ô xi hóa.
Không dùng bóng đèn giả tải công suất quá lớn để thử chập mạch điều khiển của hộp ECU, rất dễ làm cháy rơ le bán dẫn bên trong.
Anh em nên vào kho dụng cụ đo kiểm, đồng hồ chẩn đoán để tham khảo các loại VOM có màn hình lớn và còi báo nhạy. Tránh dùng đồng hồ rẻ tiền báo sai số làm bắt nhầm bệnh.
Lúc làm sườn xe, qua mục dụng cụ sửa chữa điện – điều hòa ô tô lựa chiếc kìm tuốt dây tự động xịn, bấm phát đứt vỏ nhựa mà không lẹm vào phần lõi đồng.

Câu hỏi thường gặp

Rút từng cầu chì để tìm rò điện hao bình có đúng không?

Đúng nhưng chưa đủ. Khi rút cầu chì, xe có thể mất nguồn nuôi hộp ECU khiến hộp reset lại trạng thái ngủ, dòng rò tạm thời biến mất làm thợ bắt sai bệnh. Chuẩn nhất là kẹp đồng hồ ampe kìm đo dòng rò tổng qua cọc âm ắc quy, sau đó đo điện áp rơi qua hai đầu lưng cầu chì (để nguyên không rút) bằng đồng hồ VOM.

Tại sao đo dây nguồn vẫn có 12V mà cắm bóng đèn tải không sáng?

Đây là hiện tượng đứt dây ngầm chập chờn (chỉ còn dính vài sợi đồng) hoặc mô ve rắc cắm nặng. Điện áp tĩnh đo được vẫn là 12V (gọi là điện áp ảo), nhưng khi cắm tải tiêu thụ vào thì điện trở tại điểm đứt quá lớn gây sụt áp toàn mạch, dòng điện không đủ làm sáng bóng. Gặp ca này phải đo điện trở thông mạch.

Dùng bút thử điện chọc vào dây mạng CAN được không?

Tuyệt đối không dùng bút thử điện dạng sợi đốt 12V để chọc vào dây mạng giao tiếp CAN Bus (như CAN High, CAN Low) trên xe con đời mới. Dòng ăn qua bút thử có thể làm nhiễu tín hiệu hoặc đánh thủng vi mạch thu phát trong hộp điều khiển. Chỗ này chỉ dùng đồng hồ VOM điện tử trở kháng cao hoặc máy hiện sóng.

Áp dụng mẹo đo đứt dây tìm điểm chạm mát ở nhà được không?

Anh em chủ xe có am hiểu cơ bản về điện 12V chiều và có đủ đồ nghề như VOM, bút thử sáng đèn có thể áp dụng mẹo đo đứt dây tìm điểm chạm mát để tự bắt bệnh các mạch phụ tải đơn giản (đèn chiếu sáng, còi, ổ cắm tẩu sạc). Riêng hệ thống phun xăng điện tử, đánh lửa hay túi khí thì nên đưa xe ra xưởng để thợ cứng xử lý.