Cách ép chốt phi dê kingpin xe tải kẹt cứng rỉ sét trên xe

Anh em làm gầm xe tải nặng chắc quá quen với cảnh ép chốt phi dê kingpin xe tải (nhiều nơi gọi là chốt đứng, ắc phi dê) rỉ sét kẹt cứng ngắc sau vài năm cày ải. Ngày xưa gặp mấy ca này, thợ toàn phải hì hục tháo cả cụm dầm cầu trước bê ra ngoài, vác búa tảng đóng mướt mồ hôi hoặc đưa lên bàn ép thủy lực to đùng. Vừa mất sức, vừa giam xe của khách cả ngày trời. Giờ công nghệ mới có cảo chữ C làm trực tiếp trên xe rồi, nhàn thân mà lại an toàn. Bài này tôi chia sẻ cách dùng cảo thủy lực xử lý gọn gàng mấy cái chốt gỉ cứng đầu nhất mà không cần hạ dầm, anh em cùng tham khảo nhé.

Xem thêm bài tổng quan cả hệ thống: Cẩm nang bảo dưỡng chốt phi dê và càng chữ A xe khách từ A-Z.

1. Ép chốt phi dê kingpin xe tải là gì và tại sao hay kẹt?

Chốt phi dê (kingpin) là trục thép đặc hình trụ, đóng vai trò như bản lề kết nối dầm cầu trước với moay ơ, giúp bánh xe chuyển hướng khi tài xế đánh lái. Bộ chốt này chịu toàn bộ tải trọng phần đầu xe ấn xuống, đồng thời phải chịu lực vặn xoắn liên tục khi xe chạy đường lầy lội, ôm cua.

Tại sao cái chốt này lại hay kẹt cứng đến mức đánh búa tảng không nhúc nhích? Lý do lớn nhất là xe cày cả ngày nhưng tài xế lười bơm mỡ bò. Đi mưa, lội vũng, nước luồn vào lỗ xỏ làm trôi hết mỡ. Lâu ngày, rỉ sét sinh ra quyện với bùn đất, cộng thêm nhiệt độ cao làm chốt thép và dầm cầu bám chặt vào nhau như hàn chết. Nhiều ca bạc đạn (bi tỳ) vỡ vụn bên trong, mạt sắt chèn cứng lỗ ắc. Lúc này, muốn rút chốt ra anh em chỉ có nước dùng lực lớn để ép, đập bằng tay thì rất dễ biến dạng đầu chốt hoặc toét dầm.

2. Bảng thông số lực cảo và kích cỡ chốt phi dê các dòng xe tải

Để cảo chốt hiệu quả, anh em phải biết chốt xe mình đang làm to cỡ nào để chọn ngàm và mặt bích ép cho chuẩn, tránh tình trạng tì sai vị trí làm nứt mẻ dầm xe. Dưới đây là bảng thông số cỡ chốt và lực ép thủy lực tối thiểu cần thiết để phá rỉ sét, anh em lưu lại làm tài liệu tra cứu nhanh:

Dòng xe / Tải trọng	Đường kính chốt phi dê (khoảng)	Lực cảo thủy lực khuyến nghị
Xe tải nhẹ (Kia, Isuzu 1.5 – 3.5 tấn)	25mm – 30mm	20 – 30 tấn
Xe tải trung (Hino 500, Hyundai 8 – 15 tấn)	40mm – 50mm	50 tấn
Xe ben, xe đầu kéo (Howo, Chenglong 30 – 40 tấn)	50mm – 60mm	75 – 100 tấn

Những xe chạy mooc rào chở quá tải, chốt phi dê ép lâu ngày có thể cần ngâm thêm RP7 hoặc dầu hỏa một đêm mới bơm cảo nổi.

3. Top 3 pan bệnh thường gặp khi chốt phi dê rơ hỏng

Trước khi quyết định rã gầm, anh em cần bắt đúng bệnh. Xe ôm cua có vấn đề thì 80% nằm ở cụm chốt đứng này. Dưới đây là 3 tình huống khách hay mang xe vào xưởng bắt đền nhất.

Vô lăng sượng, đánh lái nặng nề

Tài xế sốt ruột than phiền xe đạp ga chạy thẳng thì không sao, nhưng đánh lái qua lươn hoặc ôm cua thì vô lăng nặng trịch, có cảm giác sượng sượng không chịu trả lái về tâm. Nguyên nhân là chốt phi dê đã khô sạch mỡ, bi tỳ vỡ làm tăng ma sát. Thợ chui gầm lấy xà beng nạy thử cụm moay ơ sẽ thấy rơ lỏng rõ rệt.

Lốp xe ăn mòn không đều (ăn lốp lệch)

Khách chạy đường dài mà lốp trước cứ mòn vẹt một bên (thường là mòn má trong), đi cân chỉnh độ chụm chán chê không hết bệnh. Đây là do lỗ ắc phi dê bị mòn ô van, góc camber bị sai lệch hoàn toàn. Lốp lết bố trên mặt đường, để lâu vừa tốn lốp vừa nguy hiểm khi chạy tốc độ cao.

Tiếng kêu lục cục dưới gầm khi qua ổ gà

Khi bạc lót chốt phi dê mòn nhiều, giữa chốt và dầm xe sinh ra khe hở lớn. Xe đi vào đường xóc, kim loại va đập vào nhau tạo ra tiếng kêu lục cục, cạch cạch dưới gầm nghe rất xót ruột. Nếu không thay sớm, chốt gõ lỏng lỗ xỏ trên dầm, lúc đó có muốn đóng chốt mới vào cũng không được vì cốt đã lỏng lèo, phải mang dầm đi đắp taro lại cực kỳ tốn kém.

4. Quy trình dùng cảo thủy lực ép chốt phi dê trực tiếp trên xe

Để thợ mới nắm bắt nhanh, tôi tóm gọn lại quy trình chuẩn. Tiện đang tháo gầm, nếu khách kêu xe đổ hơi thừa, máy ì ạch thì anh em ngó luôn bộ hơi, cần thiết thì nhận làm luôn theo mẹo dùng vam cảo thủy lực rút sơ mi ướt bao nhẹ nhàng để tăng doanh thu cho xưởng. Trở lại với cụm gầm, các bước như sau:

Bước 1: Nâng gầm và kê mễ an toàn. Cho xe đỗ chỗ bằng phẳng, kéo lốc kê chắc chắn. Đưa con kích cá sấu vào dầm giữa nâng bổng cầu trước lên. Sau đó phải lót mễ kê xe tải vào hai bên sắt xi thật vững. Tuyệt đối không chui gầm khi chỉ dựa vào sức giữ của kích, nhỡ xì phốt sập gầm là oan mạng.

Bước 2: Tháo cụm phanh và rô tuyn. Dùng súng xiết bu lông 1 inch nã hết ốc lốp, nhấc lốp ra ngoài. Tiếp tục tháo cụm má phanh, lốc kê phanh và rút đầu rô tuyn lái ngang, rô tuyn dọc ra khỏi moay ơ. Bề mặt má phanh nếu thấy lết bố thì báo khách thay luôn. Lúc này cụm trục cam phanh và moay ơ chỉ còn dính với dầm qua cái chốt phi dê.

Bước 3: Tháo chốt chốt ngang (chốt cavet). Chốt phi dê luôn được khóa bằng một chốt nêm nằm ngang. Anh em tháo ốc hãm, dùng đột thép và búa đóng ngược chốt ngang này ra ngoài. Nhiều ca chốt này rỉ cứng, thợ phải lấy đèn khò gas hơ nóng xung quanh rồi mới đóng tút ra được.

Bước 4: Gá vam cảo thủy lực. Chọn thớt tì (mặt bích) vừa với lỗ dưới của cụm chữ C trên xe, chọn chốt nối của ti ben vừa với đỉnh chốt phi dê. Đưa bộ vam cảo chữ C vào ôm trọn trục đứng, chỉnh ti ép nằm ngay tâm chốt. Vì cụm vam này nặng cả tạ, anh em nên luồn một sợi xích mỏng treo lên quang nhíp để lỡ chốt bung ra, vam không rớt đập vào chân.

Bước 5: Bơm thủy lực đẩy chốt. Nối dây tuy ô vào bơm thủy lực khí nén, đạp cò bơm. Ti ben sẽ từ từ thò xuống ép thẳng vào đầu chốt. Nếu ốc gỉ cứng đầu, đồng hồ bơm lên 50 tấn mà chốt nhất quyết không chịu lọt khe, anh em dừng bơm. Lấy đèn khò hơ nóng phần tai dầm (chỗ ôm chốt) cho nở kim loại ra, rồi đạp bơm tiếp. Chốt sẽ kêu “cạch” một tiếng lớn và từ từ bị ép tụt xuống dưới lọt ra ngoài.

Làm mấy xe tải nặng mà phải tháo đồ mệt nhọc, anh em nên trang bị thêm các công cụ hỗ trợ nâng hạ để đỡ vất vả, hoặc xem bài cách dùng cẩu móc và giá xoay đại tu động cơ để một người làm cũng xong việc. Rút được chốt cũ ra rồi thì vệ sinh sạch lỗ ắc, bôi trơn rồi đóng chốt mới vào cùng căn lá xim cho chuẩn độ dơ là xong.

5. Lưu ý khi làm và chọn thiết bị cảo chốt phi dê cho xưởng

Để công việc trôi chảy, sắm đồ nghề chuẩn là ưu tiên số một. Anh em chủ xưởng cần lên đời đồ thì cứ vào thẳng danh mục dụng cụ sửa chữa gầm xe để chọn loại phù hợp với dòng xe hay làm nhất.

Một số kinh nghiệm thực chiến anh em cần nhớ:

Không dùng ti ép nhỏ hơn lỗ chốt quá nhiều: Lực ép 50-100 tấn rất khủng khiếp. Nếu dùng ti ép nhỏ, nó sẽ dùi thẳng tắp vào chốt gây toét đầu, kẹt cứng ti ép. Phải chọn cục nong (adapter) to gần bằng đường kính chốt.
Tra mỡ bò định kỳ: Ráp xong hệ thống mới, nhất định phải dùng máy bơm mỡ bơm căng mỡ bò vào hệ thống vú mỡ trên dưới. Bơm đến khi thấy mỡ mới trào ra khe bạc lót mới đạt. Nhắc tài xế cứ 2-3 tháng đi bảo dưỡng bơm mỡ một lần thì chốt chạy 5 năm không hỏng.
Canh long đền (căn lá xim) đúng tiêu chuẩn: Lắp chốt mới phải chèn căn lá xim giữa dầm và moay ơ, đảm bảo độ rơ dọc chỉ ở mức 0.1 – 0.2mm. Nếu ép sát quá, vô lăng sẽ sượng. Nếu để hở, xe đi xóc gõ kim loại mau hỏng chốt.

Đồ nghề cho các bước trong bài anh em chọn tại Alotools — hàng có sẵn, tư vấn theo đúng việc.

Câu hỏi thường gặp

Ép chốt phi dê kingpin xe tải bằng cảo 50 tấn có đủ cho xe ben 3 chân không?

Với xe ben 3 chân (Howo, Chenglong), loại 50 tấn chỉ dùng được cho xe bảo dưỡng đều, chốt chưa bị dính chết. Nếu gặp ca xe chạy mỏ đất, rỉ sét lâu năm lội nước bùn thì 50 tấn bơm không nhúc nhích. Anh em làm xe tải nặng hạng này nên đầu tư hẳn bộ cảo 75 tấn hoặc 100 tấn ép cho ngọt, đỡ mất công lấy đèn khò nướng dầm.

Chốt gỉ dính chặt vào dầm ép không ra thì phải làm sao?

Đây là tình trạng “hàn gỉ” oái oăm nhất ở xưởng. Gặp ca này, anh em giữ nguyên áp suất cảo thủy lực tì sát vào đầu chốt. Đưa mỏ khò gas đốt nóng tai dầm cầu (chỉ hơ bên ngoài dầm, không hơ trực tiếp vào chốt). Nhiệt làm tai dầm nở ra, cộng với áp suất thủy lực đang tì sẵn sẽ ép chốt nổ cái “bụp” và lọt ra ngoài.

Bao lâu thì nên bơm mỡ bảo dưỡng chốt phi dê?

Theo tài liệu sửa chữa của hãng, cứ sau 5.000 – 10.000km là tài xế nên bơm mỡ một lần. Tuy nhiên với xe ben chạy mỏ, xe tải lội ngập nước, anh em khuyên khách nên bơm ngay sau mỗi đợt đi mưa lớn. Mỡ bò không tốn mấy đồng nhưng cứu được cả cụm chốt hàng triệu bạc.

Dùng búa tảng đóng thay vì cảo thủy lực có hại gì không?

Hại rất nhiều. Lực đập tay không đều, dễ đập trượt làm móp méo đầu chốt phi dê, chốt bè ra to hơn lỗ ắc thì vĩnh viễn không rút ra được. Thêm nữa, đập búa mạnh dễ làm nứt dầm cầu, cong ti. Cứ sắm bộ cảo xịn về ép chốt phi dê kingpin xe tải, anh em sẽ thấy tiền thiết bị lấy lại vốn nhanh chóng nhờ tiết kiệm thời gian và sức người.