Chọn đá mài cho máy mài tay dên xe máy chuẩn độ hạt

Tiếng máy mài dên rít chói tai giữa trưa nắng khét lẹt mùi dầu tưới nguội là âm thanh quen thuộc ở các xưởng cơ khí đại tu máy. Anh em thợ tiện chỉ cần ghé mắt nhìn vệt tia lửa đỏ lòm bám quanh đầu to tay dên là biết cục đá đang bị trơ hoặc chai mặt. Chọn sai đá mài cho máy mài tay dên xe máy không chỉ làm cháy tím mặt ắc biên mà còn khiến bạc đạn dên vừa ép vào chạy vài bữa đã dộng cọc cọc. Bài viết này chia sẻ kinh nghiệm chọn độ hạt, chất kết dính và cách lia mũi kim cương sửa đá để mặt ắc đạt độ bóng gương chuẩn xác.

Đá mài cho máy mài tay dên xe máy là gì và cấu tạo làm việc

Đá mài dên xe máy là loại đá mài tròn chuyên dụng gắn trên trục chính của máy mài trục khuỷu hoặc máy doa mài lỗ tay biên để vớt bóng bề mặt làm việc. Khác với đá mài thô cắt gọt sắt thép thông thường, dòng đá này đòi hỏi khả năng giữ góc cạnh mép đá cực tốt để bo chuẩn bán kính góc lượn (r) tại cổ ắc dên xe máy.

Cấu tạo của một viên đá mài dên gồm ba thành phần cốt lõi: hạt mài, chất kết dính và độ xốp tạo khe thoát phoi. Với tay dên xe ga và xe số cốt thép hợp kim tôi cứng, thợ lâu năm thường dùng hạt nhôm oxit trắng (White Aluminum Oxide – WA) hoặc nhôm oxit hồng (Pink Aluminum Oxide – PA). Chất kết dính gốm (Vitrified – V) giữ hạt mài chắc chắn, cho phép đá tự bung hạt cùn khi ma sát sinh nhiệt vừa phải, tránh làm om nhiệt gây non thép cổ ắc.

Khi lắp đặt trên máy mài tay dên xe máy, đá mài quay với vận tốc cắt từ 25 đến 35 m/s. Bề mặt đá vừa cắt bavia, vừa khỏa phẳng các vết xước rãnh sâu do thiếu nhớt bôi trơn. Nếu anh em đã thuần thục bước gá đặt và rà tâm tay biên trên máy mài tay dên trục đứng, việc chọn đúng độ hạt đá sẽ quyết định 90% độ khít khao của tay biên khi hoàn thiện.

Bảng tra thông số độ hạt và độ cứng đá mài dên

Bảng thông số dưới đây giúp anh em tra cứu chính xác quy cách đá mài phù hợp với từng công đoạn gia công tay dên xe số (Wave, Dream, Sirius) và xe tay ga (Air Blade, Lead, SH):

Công đoạn gia công	Loại hạt mài	Độ hạt (Mesh)	Độ cứng đá	Độ nhám bề mặt (Ra)
Mài phá thô cổ ắc cháy xước	Nhôm oxit hồng (PA)	46 – 60	K – L (Trung bình)	1.25 – 0.63 µm
Mài bán tinh hạ cốt	Nhôm oxit trắng (WA)	80 – 100	J – K (Mềm vừa)	0.63 – 0.32 µm
Mài tinh bóng mặt ắc	Hạt WA hoặc Ceramic	120 – 150	I – J (Mềm)	0.32 – 0.16 µm
Đánh bóng gương hoàn thiện	Silicon Carbide xanh (GC)	180 – 240	H – I (Rất mềm)	0.16 – 0.08 µm

Đối với xưởng làm việc đa năng, đá có độ hạt 80 đến 100 với độ cứng K là lựa chọn kinh tế nhất để vừa hạ cốt nhanh vừa giữ được độ phẳng mịn mặt thép.

Top 3 pan bệnh thường gặp khi chọn sai đá mài dên

Chọn sai quy cách đá hoặc lười sửa đá thường dẫn đến 3 sự cố phổ biến khiến thợ phải đền tay dên mới cho khách:

1. Cháy tím bề mặt cổ ắc và non thép tay dên

Hiện tượng mặt tiếp xúc đổi sang màu xanh đen hoặc tím than do nhiệt độ vùng cắt vượt quá 700 độ C. Nguyên nhân chính là do dùng đá mài quá cứng (cấp M, N trở lên), các hạt mài bị cùn trơ góc nhưng chất kết dính không chịu nhả ra. Khi đó hạt cùn miết mạnh lên kim loại gây ma sát sinh nhiệt cực lớn. Thép bị ủ mềm cục bộ, xe chạy vài tuần là lỏng ắc, lột biên ngay.

2. Mặt ắc bị gợn sóng và méo hình quả xoan

Sau khi mài, đưa tay miết thấy gợn sóng lăn tăn hoặc kẹp thước panme đo thấy hai đầu to nhỏ lệch nhau. Bệnh này xuất phát từ việc đá mài bị mất cân bằng động hoặc đá quá mềm khiến mép đá mòn vẹt không đều khi ăn dao tịnh tiến. Nếu trước đó anh em chưa phục hồi lỗ đầu to tay dên xe máy bị xước khuyết chuẩn tâm, đá mòn lệch sẽ làm khe hở bạc biên sai số nghiêm trọng.

3. Bề mặt bết dính mạt thép và xước xoắn ốc

Mặt ắc không bóng gương mà xuất hiện các vết xước hình xoắn sâu hoắm kèm mạt sắt bám chặt vào bề mặt đá mài. Pan bệnh này do độ xốp của đá quá chặt hoặc phễu tưới dung dịch làm mát bị nghẹt, khiến phoi thép không thoát ra ngoài được mà cày ngược lại vào phôi.

Quy trình sửa đá mài bóng mặt ắc bằng mũi kim cương

Muốn mài dên bóng như gương, anh em bắt buộc phải sửa đá sắc cạnh và tròn đều tâm trước mỗi ca tiện đại tu. Quy trình chuẩn xưởng máy gồm 4 bước:

Bước 1: Gá đặt mũi kim cương sửa đá: Cố định chắc chắn mũi kim cương sửa đá mài trên đồ gá của bàn máy. Đặt góc nghiêng mũi kim cương chúc xuống từ 10 đến 15 độ so với tâm đá để đầu kim cương tự mòn nhọn đều, tránh bị vỡ hạt tinh thể.
Bước 2: Chỉnh lượng ăn dao sửa đá: Bật motor cho đá quay đủ vòng tua. Cấp dung dịch tưới nguội xối thẳng vào điểm tiếp xúc. Cho đá mài cho máy mài tay dên xe máy chạm nhẹ mũi kim cương để lấy dấu zero, sau đó ăn chiều sâu mỗi pass cực mỏng, từ 0.01 đến 0.02 mm.
Bước 3: Lia bàn trượt đều tay: Quay tay quay bàn trượt tịnh tiến với tốc độ ổn định khoảng 0.1 đến 0.15 m/phút. Lia qua lại 2 đến 3 lượt có ăn dao, sau đó lia thêm 1 lượt không ăn dao (pass lửa tàn) để làm phẳng hoàn toàn biên dạng mặt đá.
Bước 4: Kiểm tra độ tròn và độ bóng: Tắt máy, dùng đồng hồ so chân gập rà quanh chu vi viên đá để đảm bảo độ đảo dưới 0.01 mm. Bề mặt đá lúc này phải sắc cạnh, nhám đều và không còn vệt dầu mỡ hay mạt sắt bám dính.

Lưu ý khi làm việc và trang bị thiết bị cơ khí xưởng máy

Khi thay đá mài mới, anh em tuyệt đối không siết ốc bích quá căng tay bằng cờ-lê nối dài vì dễ làm nứt âm thân đá gây vỡ nguy hiểm. Luôn lót hai miếng đệm giấy bìa tiêu chuẩn ở hai bên mặt bích kẹp. Trước khi đưa phôi vào gia công, phải cho máy chạy không tải ít nhất 3 phút để kiểm tra độ êm và văng hết nước tưới tồn đọng.

Bên cạnh tay nghề sửa đá, xưởng tiện nên đầu tư đầy đủ các dòng máy móc nằm trong danh mục thiết bị đại tu phục hồi xe máy như máy doa nòng, máy ép thủy lực và máy tiện chuyên dụng để đồng bộ chất lượng gia công. Thường xuyên vệ sinh bể lắng dung dịch làm mát pha dầu dập mạt để tia nước tưới luôn thông thoáng.

Toàn bộ dụng cụ nhắc trong bài đều có sẵn ở thiết bị gara Alotools, anh em cần tư vấn cứ nhắn.

Câu hỏi thường gặp

Đá mài dên xe máy dùng bao lâu thì cần lia lại mũi kim cương?

Thông thường sau khi mài từ 2 đến 3 cây tay dên, anh em nên lia lại một pass mỏng khoảng 0.01 mm. Nếu thấy phoi mài bắt đầu bám đen mặt đá hoặc tiếng mài chuyển từ rít đều sang kêu è è thì phải dừng lại sửa đá ngay.

Có nên dùng đá mài thô xước để mài dên xe ga hay không?

Không nên dùng đá thô độ hạt dưới 60 để mài dên xe ga vì dễ để lại vết xước sâu làm rách phớt hoặc phá bạc biên. Xe tay ga đời mới đòi hỏi cốt dên có độ bóng Ra dưới 0.2 µm, do đó cần dùng đá hạt mịn từ 100 đến 120 kết hợp đánh bóng hoàn thiện.

Dung dịch tưới nguội pha sai tỉ lệ ảnh hưởng thế nào đến đá mài dên?

Nước tưới pha quá ít dầu làm mát sẽ không hạ được nhiệt vùng mài, làm cháy đen cổ ắc và chai đá. Ngược lại, pha quá nhiều dầu nhờn đặc sẽ làm bết dính mạt mài vào các khe hở tế vi của đá mài cho máy mài tay dên xe máy, khiến đá mất khả năng cắt gọt.

Làm sao để nhận biết đá mài bị rạn nứt trước khi lắp vào máy?

Anh em dùng ngón tay xỏ vào lỗ trục treo viên đá lơ lửng, sau đó dùng cán búa gỗ gõ nhẹ vào thân đá ở vài điểm. Nếu đá phát ra tiếng coong trong trẻo là đá lành lặn; nếu kêu tiếng bẹp hoặc đục ngầu là đá đã bị rạn nứt ngầm, phải vứt bỏ ngay để tránh tai nạn vỡ đá.