Sơ Đồ Hệ Thống Trợ Lực Lái Xe Tải & Nguyên Lý Bốt Lái

Nội dung chính của bài viết

Mục lục bài viết

Sơ Đồ Hệ Thống Trợ Lực Lái Xe Tải & Bắt Pan Bốt Lái

Đêm qua có bác tài ôm con đầu kéo rẽ vô bãi xưởng, mồ hôi nhễ nhại, hai tay rung bần bật than vãn vần vô lăng nặng trịch như ôm cùm tạ, bẻ lùi chuồng mà rã cả khớp vai. Nhìn bình dầu khô khốc, gầm thì nhớt rớt ròng ròng quanh lốc gang là biết ngay bơm lái đang kêu cứu. Chữa bệnh bẻ cua tạ mà anh em không rành mạch hệ thống trợ lực lái xe tải thì mò mẫm cả ngày không lòi ra gốc lở xì lòn hay tụt áp. Bài trụ cột này tôi lôi bản vẽ ra mổ xẻ rạch ròi đường đi của nhớt, nguyên lý nhồi áp bốt lái, giúp thợ phụ nắm trọn cấu tạo và tự tin bắt pan lẹ làng, trị dứt điểm chứng rơ lắc, xỉa lái lạng lách trên xe tải nặng.

1. Hệ thống trợ lực lái xe tải là gì?

Hệ thống trợ lực lái xe tải là cụm cơ cấu truyền động dùng áp suất chất lỏng (thủy lực) để khuếch đại lực xoay từ lồng vô lăng. Cụm này đảm nhận nhiệm vụ sống còn trên các dòng xe tải nặng, đầu kéo, xe ben. Nó biến lực vặn mỏng manh của tài xế thành lực ép khổng lồ nặng vài tấn, bẩy dàn rô-tuyn bẻ gập cụm bánh lốp kép nhẹ nhàng. Xe con xài thước lái tôm tép, còn xe tải cõng hàng chục tấn phải xài nguyên một tảng bốt lái đúc bằng gang to chà bá.

Nếu hệ thống này hỏng, mất áp suất thủy lực, vô lăng sẽ lập tức khóa sượng hoặc nặng như tạ. Tài xế không thể nào bẻ cua gấp, dẫn đến nguy cơ lao xuống mương hoặc lật moóc khi leo đèo. Do đó, việc hiểu rõ từng mạch dầu, từng con ốc trong hệ thống là yêu cầu bắt buộc để anh em thợ không bị vật khi sửa gầm.

2. Sơ đồ cấu tạo chi tiết

Dòm lướt vô bản vẽ sơ đồ, một cụm trợ lực gầm tạ tiêu chuẩn gồm 4 nhóm linh kiện cốt lõi dính chùm với nhau. Anh em nắm chắc vị trí từng món để khi tháo lắp không bị lộn.

Bơm trợ lực lái (Power Steering Pump)

Đây là trái tim nhồi áp suất của cả mạch thủy lực, thường nằm bắt dính bên hông lốc máy. Bơm nhận lực kéo từ trục khuỷu thông qua dây curoa hoặc nhông truyền động trực tiếp. Ruột bơm xài cánh gạt hoặc bánh răng để hút dầu từ bình chứa, tát ép thành dòng áp lực cao đẩy xuống bốt lái. Bơm yếu là vô lăng nặng trịch ngay.

Cụm bốt lái (Steering Gear Box)

Bốt lái là tảng gang to bự nằm dưới gầm, nối trực tiếp với trục các-đăng cột lái. Bụng nó chứa pít-tông trượt, trục vít ê-cu bi, ngõng trục pit-man và cụm van chia dầu phức tạp. Khi áp lực nhớt đâm vô lưng pít-tông, nó sẽ đẩy trục pit-man vặn ngoe rô-tuyn, bắt ngàm lốp xe phải xoay theo ý muốn.

Bình chứa dầu (Reservoir)

Cái bình nhựa hoặc sắt nằm trên cao, ngay khoang động cơ, dùng để chứa nhớt thủy lực (ATF). Bình có lưới lọc cặn mạt sắt và nắp báo lỗ thở. Nó vừa dự trữ nhớt cho bơm hút, vừa là điểm xả bọt khí, tản nhiệt cho luồng nhớt lòn từ bốt lái hồi về. Nhớt hụt cạn lún đáy là bơm ngớp gió xót lỗ tai.

Hệ thống ống dẫn (Hoses & Lines)

Gồm ti-ô cao áp đâm từ đít bơm xuống bốt lái, ti-ô thấp áp hút từ bình xuống bơm, và ống hồi từ bốt về bình. Ống cao áp phải chịu bện thép thép chống xé, vì áp suất nhồi lúc bẻ kịch lái lên tới hơn 100 bar. Chỗ mấy đầu rắc-co ngàm nối là nơi hay xì phì phì nhớt nhất.

3. Nguyên lý hoạt động theo dòng chảy

Nắm dòng chảy của nhớt là hiểu bệnh. Khi động cơ nổ máy, bơm trợ lực quay liên tục, hút nhớt tát dồn xuống bốt lái. Lúc vô lăng đứng tĩnh lặng chạy đường thẳng, van chia trong bốt lái mở lỏng lỗ trung gian. Dòng nhớt lòn qua van, không tì đè lên pít-tông mà chạy luẩn quẩn dội thẳng về bình chứa để xả nhiệt.

Lúc tài xế vò gắt vô lăng để bẻ cua, ngõng trục xoay làm van chia đóng bít lỗ hồi. Nhớt bị chặn đường về, tức thì dâng luồng áp lực cao đâm lút vô một bên khoang pít-tông. Lực ép cả trăm bar đè phụ sức người, đẩy trục pit-man vặn rô-tuyn dứt khoát. Bẻ lái sang bên nào, van chia sẽ lật ngàm dồn áp sang khoang pít-tông bên đó.

Khi buông tay lồng lái, cơ cấu lò xo trả van chia về lỗ giữa tĩnh lặng. Áp suất rớt ngàm, nhớt lại hồi về bình. Nếu ép bẻ kịch trần kẹt lốc, van an toàn (van xả áp) trên bơm sẽ tự động bung ngàm xả bớt nhớt để chống nổ vỡ ti-ô và bảo vệ cốt bơm.

4. Bảng tra nhanh: Triệu chứng và hướng xử lý

Triệu chứng bệnh	Nguyên nhân gốc rễ	Cách kiểm tra tại xưởng	Hướng xử lý dứt điểm
Vô lăng nặng trịch sượng trân	Bơm trợ lực lột vách, tụt áp	Cắm đồng hồ đo ngõng cao áp lúc bẻ lái kịch	Thay ruột bơm mới hoặc thay nguyên lốc bơm
É é rít rát dội lòn từ lốc máy	Dây curoa chùng, lết mặt láng	Đè tay bóp mặt dây, vặn ga thốc vòng tua	Siết căng ngàm pát, thay dây mới nếu rạn nứt
Nhớt ATF xì phì phì rớt gầm	Phớt bốt lái rách, ti-ô nứt	Rọi đèn pin chui gầm ngó đầu trục pit-man	Cảo trục, lột đắp phớt chịu áp xịn mới
Nhớt sủi bọt trắng xóa bình	E gió lọt luồng ống hút thấp áp	Nổ máy cầm chừng lôi ty thăm nhớt soi bọt	Siết gắt rắc-co, xả e bọt khí sạch sẽ
Lắc lồng lái rơ hác toác	Bạc thau ngõng bốt mòn vẹt	Đứng cabin lắc nhấp nhả không thấy lốp nhúc nhích	Rã lốc đít bốt, đóng bạc chốt mới
Xỉa lái lạng lách nhao đầu	Rô-tuyn kéo sục sặc lụp cụp	Xách xà beng nạy bẩy gầm mớ khớp nối	Cảo ép thay ngõng rô-tuyn láng o
Kêu lụp cụp ở chân trục lái	Bi chữ thập các-đăng giập nát	Nắm tay bo sục sặc khúc nối cột lái	Ép đóng bi chữ thập mới tĩnh lặng
Vô lăng trả lái lờ đờ trễ nhịp	Van chia dầu kẹt ba dớ mạt sắt	Xả rốn trút nhớt coi lợn cợn đen thui không	Súc rửa lốc van chia, thay nhớt và lọc mới

5. Bắt bệnh vô lăng nặng và đo áp suất bơm

Pan vô lăng sượng trân, vần rã hai bắp tay là chứng bệnh làm tài xế sốt ruột nhất. Gốc rễ đa phần do bơm trợ lực đã lột rãnh vách, mòn khuyết rô-to không tát đủ áp 100 bar, hoặc dây curoa kéo bệ chùng lỏng tuôn trượt lướt rẹt rẹt. Bốt lái dưới gầm đói áp nhớt, tịt ngòi lực đẩy phụ.

Anh em cấm đoán mò rã bơm vội. Phải khui ngõng ti-ô cao áp, gắn nối tiếp cái đồng hồ đo lố 150 bar vô. Kêu tài xế nổ máy, bẻ gắt lái kịch trần. Áp kim vọt căng đét 110 – 130 bar tĩnh lặng là bơm xịn; áp tuột luốt lờ đờ dưới 50 bar là bơm banh ruột, phải lột thay. Chi tiết các bước cắm đồng hồ anh em xem ở bài Bắt Bệnh Xe Tải Nặng Vô Lăng, Xỉa Lái Và Đo Áp Suất Bơm.

6. Xử lý rô-tuyn sục sặc và canh độ chụm

Lướt tốc độ cao dằn lọt ổ gà mà đầu xe bị tát văng lạng bạt mạng là dấu hiệu mòn rão khớp ngõng. Dàn rô-tuyn kéo bắp chuối lỏng le sục sặc lụp cụp làm hệ thống lái mất bộ bám, gây mòn lốp vẹt một bên. Cầm xà beng nạy ngàm dưới gầm thấy lỏng là phải rã thay ngay.

Thay rô-tuyn tạ cấm lấy búa dọng bạo lực tay bo dễ làm đứt vẹo ngõng trục cong. Anh em phải xách cục cảo chữ C to kẹp ép đứt chân côn rỉ sét. Sau khi đắp đồ mới vô phải kẹp laze canh lại góc chụm bánh xe láng o mới giao khách. Quy trình nện búa và bẩy cảo an toàn em viết riêng trong bài Cảo Ép Rô Tuyn Thước Lái Tạ Và Canh Độ Chụm Bánh Xe.

7. Tháo rã bốt lái trị xì phớt và rơ vành

Áp thủy lực tát gắt hàng trăm bar làm cúp-ben phớt ngõng trục pit-man lở xì rách nát. Nhớt ATF đỏ au xì phì phì ướt nhẹp gầm bệ. Bình dầu cạn khô, bơm ngớp lọt gió tát lạch cạch nung nhiệt cháy lốc. Cùng với đó, bạc thau ngõng mòn hác toác làm vô lăng rơ cả gang tay chưa ăn lái.

Rã bốt tạ phải xách súng xiết bu lông 1 inch nện rụng bát ốc, móc kích cá sấu khủng bợ đòn hạ tảng gang xuống. Tháo rã lốc đít, moi dàn phớt cao su nát vụn vứt sọt, đắp lót phớt chịu áp láng lỳ mới, và đóng ép bạc ngõng. Anh em tham khảo cách móc phớt chuẩn ở bài Tháo Rã Bốt Lái Xe Tải Thay Phớt Xì Trị Rơ Vành Tay Lái.

8. Khắc phục sượng vô lăng do bi chữ thập

Nhiều lúc áp bơm căng đét, gầm chắc nịch nhưng vô lăng cứ xoay được nửa vòng lại sượng khựng lụp cụp giật ngược ở chân. Pan này 90% gốc bệnh nằm trên khúc các-đăng cột lái táp lô. Cụm bi chữ thập phơi sương lâu ngày bị gỉ sét ngâm cứng ngắc, móp méo hột bi liti làm ngõng xoay trễ nhịp.

Anh em chui vô cabin, lấy cờ lê tháo rã kẹp chốt trục rút đoạn các-đăng ra ngoài. Lên mâm êtô nện đột lọt nắp vú mỡ, đóng bay dàn bi giập nát. Vệ sinh láng lỗ rồi rà bôi mỡ ép hột bi xịn đập hộp vào là vần láng mướt. Từng bước nhổ bi giập nát nằm ở bài Ép Thay Bi Chữ Thập Các-Đăng Cột Lái Trị Sượng Vô Lăng.

9. Kỹ thuật xả gió e hệ thống lái

Làm xong phớt bốt hay châm mới bình ATF, thợ lười lờ ngó qua khâu xả gió là xe lăn bánh kêu rọt rọt lọt lỗ tai. Bọt khí chui vướng kẹt ngàm ruột van chia làm nhớt tụt áp bọt tăm, lái sượng trân hụt nhịp.

Kích hổng bổng mâm lốp kép lên lỏng le. Đổ đầy bình nhớt, để máy nổ cầm chừng, nhảy lên cabin vần vô lăng lết vạch lốc kịch trần trái rồi đè qua kịch phải cỡ hai chục lượt. Vừa bẻ vừa ngó mâm dầu hết sủi bọt trắng xóa láng lỳ là sạch e. Các bước đuổi bọt khí sạch sẽ có trong bài Cách Xả E Hệ Thống Lái Và Vệ Sinh Van Chia Dầu Bót Lái.

10. Soi rơ rão rô-tuyn cắn lốp lạng đầu

Khách kêu xót ruột vì lốp xe cắn vẹt lòi mành mòn sọc dưa một bên. Vác xe chạy thẳng băng mà cứ nhao lái chao đảo như nhíp gãy. Gốc rễ lọt lỗ ở mớ rô-tuyn lái dọc ngang bị khô mỡ mòn rão chốt cầu, làm góc camber góc caster sai lệch bít bùng.

Anh em kích gầm lên, ôm mâm lốp lắc chéo góc. Thấy lụp cụp rơ lỏng ngõng nào thì xách bút xóa đánh dấu ốc, tháo lọt thay mới. Kẹp thước rút rà chụm láng o mới cho chạy. Anh em ngó thêm kinh nghiệm trị rơ ngõng ở bài Mẹo Kiểm Tra Rơ Rão Rotuyn Lái Dọc Ngang Trị Cắn Lốp.

11. Lịch bảo dưỡng định kỳ gầm bốt lái

Thợ cày ráng lết lố ngày, nhớt lầy ba dớ bùn sình làm lột banh xác bơm lái. Ghi liền tay bảng mốc dọn gầm này chốt sổ, dán vô tường nhắc tài xế vô sửa chữa gầm xe cho láng.

Hạng mục kiểm tra làm láng	Chu kỳ cày mốc km/tháng	Việc tay thợ cần vặn làm
Kiểm tra mực nhớt, độ căng dây curoa	10.000 km hoặc 1 tháng	Rút ty soi hụt châm lót. Bóp dây căng ngàm pát
Bơm mỡ bò vú trục rô-tuyn, trục chéo	20.000 km hoặc 2 tháng	Xách máy bơm mỡ xịt lút vú mỡ đẩy bùn lọt lòi ra ngoài
Xả rốn súc thay mới nhớt ATF bốt lái	60.000 km hoặc 1 năm	Trút nhớt đen, châm nhớt đỏ đập hộp láng o, xả e bọt
Kiểm tra độ rơ vô lăng, gầm rô-tuyn	80.000 km hoặc 1.5 năm	Lắc lồng lái đo góc. Lấy xà beng nạy ngõng, rã ép bạc

12. Thiết bị cần có theo cỡ xưởng

Làm tạ trợ lực cấm lấy tay bo dọng búa lụi. Đồ nghề dưới ngàm phân chia chuẩn xác cho anh em đắp gạch sắm.

Đồ nghề móc gầm làm lốc tạ	Thợ lẻ / Chạy xe luồng gầm	Gara vừa / Trạm cân mâm	Xưởng lớn / Trạm dịch vụ hãng
Đồ đo ép áp cao bắt lốc bơm	Đồng hồ kim cơ lố 150 bar, đầu rắc-co ngõng	Vali đo áp đa năng đủ ren cắm lốc xe tải	Đồng hồ test lưu lượng và áp suất bơm điện tử
Đồ kích bợ gầm xe bành lốp	Đội thủy lực 20 tấn lùn con đội con	Kích cá sấu 10-20 tấn dài đòn, mễ kê tạ	Cầu nâng 4 trụ gánh 15-20 tấn bành lốp rà chụm
Vam cảo giật rô-tuyn cứng đầu	Cảo chữ C ngàm rèn, búa tạ đóng tát	Cảo rô-tuyn thủy lực vặn tay đè nhẹ re	Cảo ép thủy lực dùng bơm hơi tát sụp ngàm
Đồ vặn súng bắn lốc ốc rỉ	Súng xiết 3/4 inch nện mớ ốc lốc vừa	Súng xiết bu lông 1 inch cốt dài chui lòn	Súng 1 inch cốt ngắn búa kép nện gắt lốc tạ

13. Những sai lầm thợ hay mắc khi làm gầm bốt lái

Lười súc rửa lốc ống khi thay bơm mới

Bơm cũ lột vách xước ngàm sinh ra đống mạt sắt dăm ba dớ nhọn hoắt chạy lòn luẩn quẩn trong ti-ô và ruột bốt. Anh em vặn tháo lốc vứt bơm cũ, ốp ôm lốc đập hộp lên mà không xả rốn súc trút sạch đường ống. Chỉ cày đèo đúng một tuần, mạt sắt lặn hút ngược về cày nát vách rô-to, lột tiếp cái bơm mới tốn máu rớt nước mắt.

Châm lộn nhớt cầu thủy lực cày cuốc

Hệ thống trợ lực lái xe tải sinh ra để ngậm nhớt ATF (dầu hộp số tự động/dầu trợ lực lỏng đỏ láng). Lắm thợ thấy bình khô cạn, tiện tay châm lụi chai nhớt cầu đặc sệt 90W hoặc nhớt máy 40W vô nhồi bọt. Nhớt đặc kẹt bó lỗ van chia, lòn lọt nung nhiệt cháy phớt, vô lăng khóa sượng cứng ngắc nằm đèo lết mâm ngay lặp tức.

Lấy búa tạ dọng bạo lực tháo ngõng rô-tuyn

Rô-tuyn cày sình dính phèn ngâm gỉ cứng ngắc. Không xách vam cảo kẹp bẩy, thợ trẻ vác búa tạ chui gầm dọng chát chúa xéo góc bạo lực tay bo. Nện trượt phát là đứt vẹo ngõng cong tịnh tiến cốt sắt ren, móp lườn vỏ lốc bốt đắt tiền. Chữa lợn lành thành lợn què đền khách oan mạng.

Muốn trang bị xưởng theo đúng kinh nghiệm trên, anh em tham khảo đồ nghề gara Alotools.

Câu hỏi thường gặp

Đánh lái nghe tiếng é é rít rát lọt dội từ lốc máy ra là pan lột ruột bơm hay kẹt cứng ngắc bốt lái?

Tiếng rít rát kéo dài the thé lỗ tai khi bẻ vò cua gắt 90% là do cọng dây curoa kéo bệ bơm trợ lực bị chùng nhão, chai lỳ mặt láng. Trục bơm gánh tát ép áp cao bị khựng sượng, puli thép lướt vòng trên dây curoa nung nhiệt sinh tiếng kêu. Anh em vặn căng ngàm pát tăng dây là lướt mướt êm ru tĩnh lặng ngay.

Nhớt ATF màu đỏ châm bình trợ lực xài lâu ngày có cần xả súc thay mới láng o không?

Bắt buộc phải xả súc thay mới định kỳ nha anh em. Bơm tát nhồi áp cao nung nhớt nóng phừng, cọ xát mài mòn sinh ba dớ liti hòa vô dầu làm biến chất lỏng xẹt đen thui. Để lâu nó cày xước rách phớt bốt lái tàn bạo, nên cứ chạy tầm 6 vạn km là phải trút sạch đắp nhớt mới vô.

Bốt lái xì rịn nhớt sương sương thì mua mấy chai phụ gia chống xì đổ vô xài ráng lết đèo được không?

Tuyệt đối không xài ba cái chai keo lỏng lụi tàn đắp ngàm thủy lực nghen. Hóa chất lặn lún làm mủ cao su trương dộp xài ráng được vài bữa, sau nhiệt tát gắt nó xé rách banh chành phớt. Cặn keo quánh sệt kẹt cứng ngắc lỗ van chia ruột bốt, sượng trân vô lăng nằm gầm kêu xe cứu hộ lẹ lội tốn bộn tiền.

Khi rã bốt tạ tháo ngõng, không có cảo chuyên dụng lấy đe gõ đệm được không?

Gõ đệm sương sương thì được, nhưng xách búa tạ dọng chát chúa là đứt cốt ngàm rô-tuyn lỏng le. Tốt nhất làm luồng xe tạ phải sắm vam cảo chữ C to kẹp đè láng o êm ru hẵng làm. Cố nện bạo lực tay bo là banh chành gãy cổ bốt, vớt đắp lại mệt mỏi mà không chuẩn góc lái.

Cắm đồng hồ test bơm thấy áp tụt lờ đờ 50 bar thì vớt tiện mài ruột bơm xài lại được không?

Ruột bơm cánh gạt hay bánh răng lốc tạ đã lột xước vách tụt ngàm áp thì vớt láng mài cốt không bao giờ kín khít lên lại nổi 110 bar. Anh em đừng tiếc rẻ độ chế, bẻ lái đèo hụt áp lạng lách cực nguy hiểm. Cứ mạnh tay vặn ốc rã mua lốc bơm đập hộp thay lẹ mới an toàn cày ải.

Xe bị xỉa nhao đầu, đo thước chụm láng lỳ mà bẻ lái vẫn sượng là do lốc nào?

Chụm lốp chuẩn mà vô lăng bẻ vẫn sượng sục sặc trễ nhịp lụp cụp thì kiểm tra ngay bi chữ thập các-đăng ở gốc táp lô. Cụm bi phơi ngâm sình mục gỉ bó kẹt cứng hột liti làm xoay bị khựng. Tháo kẹp trục rút rút ra ép đóng mâm bi mới vô là vần lái một ngón tay cũng mướt.

Châm đầy bình nhớt nổ máy thấy bọt sôi trào nắp là hở luồng dây ti-ô nào?

Nhớt sủi bọt trắng xóa trào bục nắp bình là e gió lọt vô luồng ti-ô thấp áp (từ bình xuống bơm hút). Đoạn ngàm rắc-co lỏng hoặc ống cao su chai nứt hút rít khí trời lặn vô bụng lốc bơm nhồi ra. Xách cờ lê siết gắt mớ ngàm, hoặc thay ống hút mới rồi xả e láng lỳ là dứt bệnh.

Gắn phớt bốt lái chịu áp hay bị rách lật mép phải mẹo đắp nện sao cho chuẩn ngàm?

Phớt chịu áp lốc gang rất cứng mép, anh em lấy tua vít dọng chọc là xước viền rách lật rịn xì nhớt ngay. Phải lấy mỡ bò vuốt láng lỳ lưng phớt, lót nắp chụp đệm ống nhựa vừa khít viền. Xong kê êtô hoặc lấy búa nhựa nện gõ bo đều vòng nhẹ re để phớt lặn lún sụp ngàm song song tĩnh lặng.