Đối với các dòng xe tải sử dụng động cơ diesel trang bị bơm cao áp cơ (bơm súp-le, bơm dãy Bosch PE, bơm VE trên xe Howo Euro 2 371/336, Hyundai D6AC, Hino EF750, Isuzu 6BG1, Thaco Auman), việc thực hiện chuẩn xác chỉnh góc phun sớm động cơ diesel (đặt heo dầu / cân bơm cao áp) là khâu kỹ thuật cốt lõi quyết định độ bốc, tiếng nổ êm và mức tiêu hao nhiên liệu. Nếu thao tác sai chỉnh góc phun sớm động cơ diesel (phun quá sớm hoặc quá muộn), xe sẽ lập tức phát sinh tiếng gõ đanh rát buồng đốt, máy nóng nhanh, xả khói đen mịt mù hoặc đề dai khó nổ. Nắm vững phương pháp chỉnh góc phun sớm động cơ diesel theo vạch chia độ bánh đà và phương pháp trào dầu giúp anh em thợ thao tác nhanh gọn, đạt hiệu suất động cơ tối ưu.

1. Bản chất và ý nghĩa khi chỉnh góc phun sớm động cơ diesel

Góc phun sớm là góc quay của trục khuỷu tính từ thời điểm kim phun bắt đầu phun nhiên liệu vào buồng đốt cho đến khi piston di chuyển lên đến Điểm Chết Trên (ĐCT) ở kỳ nén. Quá trình này diễn ra theo các định luật nhiệt cơ học và tiêu chuẩn kỹ thuật SAE J1939:

  • Thời gian cháy trễ (Ignition Delay): Nhiên liệu diesel khi phun vào buồng đốt cần một khoảng thời gian cực ngắn để bay hơi, hòa trộn và tự bốc cháy. Do đó, việc chỉnh góc phun sớm động cơ diesel đúng chuẩn giúp áp suất nổ cực đại sinh ra đúng thời điểm piston vừa vượt qua ĐCT từ 10° – 15°, tạo lực đẩy lớn nhất lên trục khuỷu.
  • Góc phun quá sớm (Phun sớm quá mức): Dầu diesel bắt lửa cháy khi piston đang trên đường đi lên, gây hiện tượng kích nổ ngược sinh tiếng gõ kim loại rát chát, động cơ rung giật dữ dội và nhiệt độ buồng đốt tăng vọt.
  • Góc phun quá muộn (Phun trễ): Piston đã đi xuống buồng đốt mới bốc cháy, áp lực nén bị suy giảm sinh ra hiện tượng máy lì yếu, hao dầu, cổ xả đỏ rực và phát sinh mã lỗi kèm khói xả đặc như bài viết phân tích hiện tượng xe tải ra khói đen.Hướng dẫn cách cân bơm cao áp cơ và chỉnh góc phun sớm động cơ diesel xe tải
Vị trí vạch chia độ bánh đà và phương pháp chỉnh góc phun sớm động cơ diesel xe tải

2. Bảng góc phun sớm tiêu chuẩn các dòng động cơ diesel xe tải phổ biến

Dưới đây là bảng thông số tham khảo khi tiến hành chỉnh góc phun sớm động cơ diesel theo góc chia độ trên vành răng bánh đà trước ĐCT (BTDC – Before Top Dead Center):

DÒNG ĐỘNG CƠ / XE TẢI LOẠI BƠM CAO ÁP GÓC PHUN SỚM TIÊU CHUẨN (TRƯỚC ĐCT)
Weichai Steyr WD615 / WD618 (Howo 336, 371, Shacman) Bơm dãy Bosch PE (Bơm súp-le 6 máy) 15° – 18° trước ĐCT (vạch 16° trên bánh đà)
Hyundai D6AC / D6AV (HD270, HD310 máy cơ) Bơm thẳng hàng Doowon / Zexel 13° – 15° trước ĐCT
Hino EF750 / EK100 / H07D Bơm cao áp cơ khí Zexel 16° – 19° trước ĐCT
Isuzu 6BG1 / 4BD1 / 6HH1 Bơm cơ khí Zexel Inline / VE 12° – 15° trước ĐCT
Cummins 6BT / 6CT 8.3 (Dongfeng B170, C260) Bơm Bosch P7100 / Denso Inline 14° – 17° trước ĐCT

3. Phương pháp cân bơm cao áp cơ theo phương pháp “trào dầu” (Spill Timing)

Phương pháp trào dầu (mặt dầu nhúc nhích) là kỹ thuật thực chiến truyền thống nhưng mang lại độ chính xác cao nhất khi chỉnh góc phun sớm động cơ diesel tại xưởng mà không cần máy cân bơm chuyên dùng:

1. Xác định thời điểm nén cuối của máy số 1

Tháo nắp giàn cò xupap, quay trục khuỷu theo chiều làm việc cho đến khi quan sát thấy cả 2 xupap hút và xả của máy số 1 đều đóng kín hoàn toàn (cò lỏng, tương tự bước căn chỉnh trong cách đặt cam động cơ Weichai). Vặn trục khuỷu về trước điểm chết trên ĐCT khoảng 30°.

2. Tháo van triệt hồi máy số 1 và gắn ống chỉ báo

Tháo đầu ống dầu cao áp nối từ nhánh số 1 trên thân bơm cao áp lên kim phun số 1. Tháo van triệt hồi và lò xo bên trong nhánh số 1 ra ngoài, sau đó vặn lại đầu cút chia nối một đoạn ống nhựa trong suốt (hoặc ống mao dẫn thủy tinh) hướng đứng lên trên.

3. Bơm dầu tạo áp và quan sát mặt thoáng

Dùng bơm tay sơ cấp bơm liên tục để dầu diesel tràn đầy qua nhánh số 1 và dâng lên nửa ống nhựa trong. Lúc này dòng dầu đang thông từ khoang bơm thấp áp qua lỗ nạp pít-tông bơm cao áp.

4. Xoay nhẹ bánh đà tìm thời điểm “khóa dầu”

Dùng tay đòn quay từ từ trục khuỷu tiến dần về hướng ĐCT. Mắt chăm chú quan sát mặt thoáng dầu trong ống nhựa: ngay tại khoảnh khắc mặt dầu dừng trào và bắt đầu nhúc nhích nhích nhẹ lên (thời điểm đỉnh pít-tông bơm vừa bịt kín lỗ nạp bắt đầu quá trình ép nén dầu), lập tức dừng quay trục khuỷu. Nhìn xuống cửa sổ kiểm tra vành đà, vạch chỉ thị trên vỏ máy phải chỉ đúng góc độ quy định (ví dụ 16° trên thước chia độ).

4. Quy trình 4 bước chỉnh góc phun sớm động cơ diesel trên xe tải

Khi kiểm tra phát hiện góc phun thực tế bị sai lệch so với tiêu chuẩn, anh em thợ tiến hành chỉnh góc phun sớm động cơ diesel theo 4 bước sau:

  1. Nới lỏng bu-lông gá bích bắt bơm hoặc khớp nối then hoa: Nới lỏng 3 hoặc 4 bu-lông rãnh hạt đỗ trên mặt bích gá bơm cao áp vào thân lốc máy (hoặc bu-lông khớp nối đĩa chia độ trục dẫn động bơm).
  2. Xoay thân bơm để điều chỉnh góc phun:
    • Muốn tăng góc phun sớm hơn (Phun sớm): Xoay thân bơm cao áp ngược chiều quay của trục bơm (thường là xoay nghiêng thân bơm hướng sát vào lốc máy).
    • Muốn giảm góc phun trễ lại (Phun muộn): Xoay thân bơm cùng chiều quay của trục bơm (nghiêng ngửa thân bơm ra xa lốc máy).
  3. Siết chặt định vị và kiểm tra lại vạch bánh đà: Siết chặt các bu-lông mặt bích gá bơm theo đúng tiêu chuẩn lực siết cơ khí tại bài bảng lực siết bu lông mặt máy xe tải. Quay ngược trục khuỷu lại nửa vòng và thực hiện thao tác trào dầu lần 2 để kiểm tra xem mặt dầu nhúc nhích đã trùng khít vạch chia độ yêu cầu chưa.
  4. Lắp lại van triệt hồi, xả e và nổ máy chạy thử: Lắp lại lò xo, van triệt hồi nhánh số 1, siết chặt các tuy-ô dầu cao áp. Bơm tay xả e triệt để không khí trong hệ thống nhiên liệu. Cho động cơ nổ máy kiểm tra tiếng nổ galanti phải êm, tròn tiếng, đạp thốc ga máy vút nhanh và ống pô không xả khói đen.

Sau khi cân chỉnh xong hệ thống nhiên liệu máy cơ, anh em có thể kết hợp tra cứu các kỹ thuật máy điện: đo kiểm dàn Rail tại cảm biến áp suất dàn Rail, cảm biến nạp tại cảm biến áp suất khí nạp xe tải, mạng CAN tại đo kiểm mạng CAN Bus xe tải, cảm biến chân ga tại cảm biến bàn đạp ga xe tải, cảm biến cốt máy tại cảm biến trục khuỷu xe tải, quạt giải nhiệt tại quạt làm mát két nước xe tải, củ đề máy phát tại củ đề xe tải không nhảy, tay phanh lốc-kê tại tay phanh lốc kê xe tải, bót lái tại bót lái trợ lực thủy lực xe tải, hệ thống phanh tại hệ thống phanh hơi xe tải, hộp số tại hộp số 2 tầng Fast Gear, hệ thống điện thân xe tại sơ đồ hộp cầu chì và rơ le xe HOWO, xử lý lỗi tụt áp suất dàn Rail P0087 và đối chiếu qua các bảng mã lỗi động cơ: bảng mã lỗi động cơ Weichai, bảng mã lỗi xe HOWO, bảng mã lỗi xe tải Isuzu, bảng mã lỗi xe tải Hino, bảng mã lỗi động cơ Cummins, bảng mã lỗi xe tải Hyundai hoặc chuẩn mã lỗi SPN và FMI trên xe tải. Đón đọc thêm nhiều tài liệu chuyên ngành tại chuyên mục kiến thức sửa chữa xe tải Alotools.