Mài bóng mặt tiếp xúc cò mổ và canh khe hở chuẩn

Nhiều anh em thợ gặp ca xe Dream, Wave hay Exciter vào xưởng với tiếng gõ lách cách chói tai trên nắp đầu bò, dù đã tháo nắp tròn ra lấy cờ-lê siết ốc đuôi cò sát rạt mà tiếng kêu vẫn không dứt. Tháo hẳn cây cốt cò rút ra ngoài xem, mặt vấu tì trực tiếp lên đuôi xupap đã lún rãnh sâu hoắm hoặc xước gợn sóng như vỏ sò, nhét thước lá vào đo kiểu gì cũng sai số. Lúc này, bắt buộc phải mài bóng mặt tiếp xúc cò mổ trên máy chuyên dùng để lấy lại mặt cong chuẩn trước khi tiến hành ráp máy canh chỉnh.

Mài bóng mặt tiếp xúc cò mổ là gì và kết cấu bề mặt làm việc

Mài bóng mặt tiếp xúc cò mổ là công đoạn gia công cơ khí chính xác nhằm loại bỏ lớp kim loại bị mòn lún, trả lại bán kính cong nguyên bản và độ bóng gương cho mặt tì của cò lên đuôi thân xupap hoặc vấu cam. Khi bề mặt này phẳng mịn không gợn, lực tì ép từ trục cam truyền qua cò mổ sẽ phân bổ đều, triệt tiêu hiện tượng vỗ búa gây tiếng ồn kim loại khó chịu. Nếu anh em kiểm tra thấy mặt cam cũng mòn lõm thì nên tham khảo thêm bài cách dùng máy mài cam cò chép hình sửa vấu cam để xử lý đồng bộ cả dàn đầu.

Thông số bề mặt & chi tiết	Cò mổ trượt truyền thống (Wave, Dream)	Cò mổ con lăn / bạc đạn (Lead 125, Exciter)
Vật liệu & xử lý bề mặt	Thép hợp kim thấm cacbon, tôi cao tần bề mặt	Thân thép đúc, con lăn thép chịu lực cao
Độ bóng bề mặt yêu cầu (Ra)	Ra 0.2 – 0.4 µm (bóng gương, không xước gợn)	Ra 0.1 – 0.2 µm trên mặt lăn con lăn
Bán kính cong cung trượt (R)	R12 – R16 mm tùy kết cấu từng dòng xe	Định hình theo bán kính ngoài của bạc đạn lăn
Khe hở nhiệt tiêu chuẩn nguội (Hút / Xả)	0.05 mm / 0.05 mm (hoặc 0.06 – 0.08 mm)	0.10 mm / 0.15 mm (hoặc 0.08 – 0.12 mm)

Bảng tra cứu dung sai và khe hở xupap các dòng xe phổ thông

Dưới đây là thông số khe hở nhiệt xupap khi máy nguội hoàn toàn (dưới 35°C) để anh em thợ lấy số liệu kẹp thước lá chuẩn xác sau khi lắp ráp hoàn thiện.

Dòng xe máy	Khe hở xupap nạp (Hút)	Khe hở xupap thải (Xả)	Dụng cụ đo kiểm chính
Honda Wave Alpha, Blade 110	0.05 ± 0.02 mm	0.05 ± 0.02 mm	Thước lá căn lá thép
Honda Future 125, Wave 125i	0.10 ± 0.02 mm	0.10 ± 0.02 mm	Thước lá căn lá thép
Honda Air Blade 125/160, Lead ESP+	0.16 ± 0.02 mm	0.25 ± 0.02 mm	Thước lá căn lá thép
Yamaha Sirius 110, Jupiter	0.05 – 0.09 mm	0.08 – 0.12 mm	Thước lá căn lá thép
Yamaha Exciter 150 / 155 VVA	0.10 – 0.14 mm	0.21 – 0.25 mm	Thước lá căn lá thép

Top 3 pan bệnh thường gặp khi mặt tiếp xúc cò mổ bị hư hỏng

Bề mặt cò mổ xuống cấp luôn để lại những dấu hiệu rõ rệt khiến máy xe giảm công suất và kêu lạch cạch liên tục.

Mặt tiếp xúc cò bị lõm hình chén do thiếu nhớt bơm lên nắp quy-lát

Tắc đường nhớt qua ty bơm hoặc đường dẫn nhớt lốc máy lên đầu bò khiến bề mặt tiếp xúc giữa cò và đuôi xupap bị ma sát khô. Kim loại bị mài mòn tạo thành một hố lõm đúng kích thước đuôi thân van. Khi đó, nếu đưa thước lá vào đo sẽ chỉ tì lên gờ hai bên mép hố, dẫn đến đo ảo, chỉnh xong nổ máy lên xe vẫn kêu như máy cày.

Tiếng gõ lách cách đanh tai khi máy bắt đầu nóng

Nhiều xe sáng sớm khởi động nghe khá êm, nhưng chạy chừng vài cây số máy nóng lên là tiếng gõ xupap kêu to rõ rệt. Nguyên nhân do vấu cam và mặt trượt của cò bị rỗ tổ ong, lớp thấm tôi bề mặt bị bong tróc. Nhiệt độ dầu bôi trơn loãng ra không còn đủ sức đệm màng dầu, các vết rỗ va đập trực tiếp vào nhau sinh ra tiếng gõ kim loại dồn dập.

Xe bị lì ga cuối, máy nóng ran và tốn xăng

Mặt cò bị mòn vẹt làm giảm hành trình nâng hạ thực tế của xupap, khiến cửa nạp mở không đủ sâu và cửa xả mở không hết. Lượng hòa khí nạp vào buồng đốt bị thiếu hụt, đồng thời khí thải không thoát kịp làm xe bị om nhiệt. Đối với các ca đại tu máy toàn diện, ngoài việc kiểm tra cò thì anh em cũng cần kết hợp với kỹ thuật dùng máy doa su-páp cắt miệng xupap để đảm bảo buồng đốt kín khít tuyệt đối.

Quy trình xử lý từng bước trên máy mài cam cò xe máy

Để mặt tiếp xúc đạt đúng bán kính cung chuẩn và sáng bóng như đồ mới xuất xưởng, anh em thao tác tuần tự theo các bước thực tế sau.

Bước 1: Rút cò và kiểm tra khuyết tật
Đưa xe lên bàn nâng xe máy để tầm quan sát vừa tầm mắt, tháo nắp quy-lát, dùng cảo chuyên dụng rút cây cốt cò mổ ra ngoài. Dùng xăng thơm rửa sạch mụi than bám xung quanh. Đưa mặt làm việc ra nguồn sáng kiểm tra mức độ lún rãnh, nếu vết xước quá sâu ăn đứt lớp thấm tôi cứng thì nên tư vấn khách thay cò mới, còn xước nhẹ hoặc lõm nông thì đưa lên máy phục hồi.

Bước 2: Gá đặt chi tiết lên đồ gá chuyên dụng
Lắp cò mổ vào trục gá của máy mài cam cò xe máy, siết ốc định vị chắc chắn, đảm bảo tâm dao động của cò trùng với hành trình vung của mâm xoay. Căn chỉnh góc nghiêng sao cho đá mài tiếp xúc đều toàn bộ chiều rộng bản vấu cò.

Bước 3: Mài khỏa mặt và đánh bóng gương
Bật công tắc máy mài cam cò xe máy, điều chỉnh tay ăn dao thật mỏng từng rem một (0.02 – 0.05 mm mỗi lần tịnh tiến), kết hợp lắc tay đòn đều nhịp để đá mài liếc qua mặt làm việc. Dùng đá hạt mịn mài rà cho hết sạch vết xước rãnh lõm, sau đó đổi sang phớt nỉ bôi sáp lơ đánh bóng để kéo mặt trượt đạt độ bóng gương mịn màng.

Bước 4: Lắp ráp vào đầu bò và chỉnh cò
Thoa dầu nhớt mới lên cốt cò và lỗ ắc, ráp cò vào nắp quy-lát. Quay vô lăng điện về đúng vạch chữ T (thì nén điểm chết trên), đảm bảo hai xupap đều tự do không bị đội cam. Đút thước lá căn lá thép có độ dày đúng thông số kỹ thuật của hãng vào giữa đuôi xupap và ốc chỉnh cò. Dùng dụng cụ chỉnh khe hở xupap chuyên dụng giữ chặt đầu vít dẹp rồi khóa chặt ốc tán hãm bằng tròng đúng lực, rút thước lá ra thấy độ mút nhẹ êm tay là đạt yêu cầu.

Lưu ý khi làm việc và cách chọn thiết bị đo kiểm

Quá trình mài bóng và căn chỉnh xupap đòi hỏi sự tỉ mỉ, anh em thợ nên ghi nhớ những kinh nghiệm thực tế sau để tránh phải mở máy làm lại nhiều lần.

Trước hết, tuyệt đối không được cầm cò mổ dí tay vào máy mài hai đá thông thường ngoài bàn nguội. Đá mài bàn hạt thô sẽ cắn kim loại rất nhanh, làm méo mó bán kính cong tự nhiên và làm cháy tím thép do quá nhiệt, dẫn đến cò mềm đi và nhanh lún lại chỉ sau vài trăm cây số chạy xe. Anh em nên đầu tư trang bị đồng bộ trong nhóm thiết bị đại tu phục hồi xe máy để đảm bảo độ chuẩn xác.

Khi dùng thước lá căn lá thép để đo khe hở nhiệt, cần kiểm tra lá thép có bị cong vênh, rỉ sét hay dính cát bẩn hay không. Sau khi siết chặt ốc tán giữ đuôi cò, hãy kéo đi kéo lại lá thước: cảm giác trượt êm ái, có độ mút dính nhẹ là chuẩn; nếu rút ra nhẹ hẫng là bị rộng, còn kéo rít chặt tay không nhúc nhích là xupap đang bị đội, dễ sinh bệnh tụt hơi khó nổ máy khi nguội.

Xưởng đang thiếu món nào trong bài, anh em ghé cửa hàng Alotools xem đủ các dòng máy.

Câu hỏi thường gặp

Cò mổ bị lõm có nên đem mài lại không hay phải thay mới hoàn toàn?

Nếu vết lõm nông dưới 0.2 mm thì hoàn toàn có thể đưa lên máy mài vớt phẳng và đánh bóng lại để tái sử dụng rất tốt. Trường hợp mặt cò đã lún quá sâu hoặc nứt chân thì nên thay mới, vì mài quá nhiều sẽ làm mất hết lớp thấm cứng bên ngoài, cò sẽ nhanh chóng bị lún lại chỉ sau một thời gian ngắn vận hành.

Tại sao chỉnh xupap đúng thông số mà nổ máy vẫn nghe tiếng kêu lách cách?

Hiện tượng này thường do mặt tì của cò mổ đã bị mòn lõm tạo thành rãnh trũng. Khi nhét thước lá vào, thước chỉ bắc cầu qua hai mép gờ cao ở bên ngoài miệng rãnh, tạo khe hở giả. Khoảng trống thực tế ở giữa đáy lõm và đuôi van vẫn rất lớn, khiến kim loại va đập vào nhau phát ra tiếng gõ khi động cơ hoạt động.

Đánh bóng mặt cò mổ bằng máy mài cam cò xe máy mất bao lâu?

Thời gian gá đặt và mài bóng một cặp cò mổ trên máy chuyên dùng chỉ mất khoảng 5 đến 7 phút cho cả công đoạn mài vớt và đánh bóng phớt lơ. Thao tác trên máy có cữ gá chuẩn xác giúp bề mặt tròn đều, không bị xô lệch góc tì như việc mài rà thủ công bằng tay.

Nên căn chỉnh khe hở xupap khi động cơ nguội hay nóng?

Anh em luôn luôn phải căn chỉnh khe hở xupap khi động cơ nguội hoàn toàn, nhiệt độ máy dưới 35°C. Lý do là kim loại sẽ giãn nở vì nhiệt khi máy nóng; nếu canh chỉnh lúc máy vừa tắt thì khe hở đo được sẽ không chính xác, dẫn đến tình trạng đội xupap gây mất sức nén buồng đốt khi xe vận hành lâu trên đường.

2 / 2