Bắt bệnh sôi nước làm mát và thổi gioăng quy lát xe con

Sáng đầu tuần, một chiếc Kia Morning lết vào xưởng trong tình trạng khói mù mịt nắp capo. Chủ xe sốt ruột báo kim báo nhiệt đã chạm vạch đỏ, đạp ga máy ì, đề yếu. Mở nắp ra, bình nước phụ sôi sùng sục, trào cả ra ngoài. Bệnh sôi nước làm mát nếu anh em thợ không tinh ý bắt đúng mạch, để khách chạy cố là kiểu gì cũng thổi ron, lột dên oan mạng. Bài viết này sẽ vạch trần cặn kẽ cách trị dứt điểm tình trạng tắc nghẹt két nước và xử lý mặt máy cho anh em.

Sôi nước làm mát là gì và tại sao lại nguy hiểm?

Sôi nước làm mát là hiện tượng dung dịch tản nhiệt trong động cơ vượt quá ngưỡng sôi tiêu chuẩn (thường trên 110 – 120 độ C), mất khả năng thu nhiệt từ vách xi lanh khiến lốc máy bị quá nhiệt cục bộ. Khác với những pan bệnh ngoài da, nước làm mát mà sôi thì lốc máy giãn nở cực nhanh. Áp suất trong hệ thống sẽ dội ngược lên, tìm đến điểm yếu nhất là lớp gioăng quy lát (ron mặt máy) để xé rách.

Một khi gioăng quy lát bị thổi, nước làm mát lọt thẳng vào buồng đốt hoặc đường dầu. Anh em rút thước thăm dầu lên sẽ thấy nhớt chuyển sang màu cà phê sữa. Lúc này động cơ mất hơi, nổ máy khó, xe chạy rung giật và có thể dẫn đến bó cứng piston nếu cứ cố đạp ga.

Bảng tra cứu nguyên nhân và hiện tượng đi kèm

Bảng thông số dưới đây liệt kê các dấu hiệu thực tế tại xưởng để anh em khoanh vùng đúng bệnh ngay từ lúc khách mới đánh xe vào:

Hiện tượng quan sát được	Vị trí cần kiểm tra	Nguyên nhân cốt lõi
Nước trào ngược ra bình nước phụ, sủi bọt khí khi nổ máy	Gioăng mặt máy, bề mặt nắp quy lát	Thổi gioăng quy lát, khí cháy từ buồng đốt xục thẳng vào đường nước.
Ống nước trên nóng hổi, ống nước dưới két lạnh ngắt	Van hằng nhiệt, bơm nước	Kẹt van hằng nhiệt ở vị trí đóng, không mở đường nước ra két tản nhiệt.
Quạt gió không quay dù kim nhiệt chỉ lên mức H (Hot)	Rơ-le quạt, cảm biến nhiệt độ nước	Chết cảm biến báo nhiệt, cháy mô-tơ quạt hoặc lỏng rắc cắm.
Nước làm mát màu vàng ố, nhiều váng bùn đất	Toàn bộ hệ thống két nước, đường ống	Tắc nghẹt két nước do lâu ngày không súc rửa, dùng nước lã bẩn thay thế.

Top 3 pan bệnh gây sôi nước và tắc nghẹt két nước

Top 3 pan bệnh này chiếm đến 80% số ca sôi nước ở dòng xe du lịch. Bắt đúng mạch sẽ giúp anh em đỡ mất công cày cả ngày mà bệnh vẫn hoàn bệnh.

Kẹt van hằng nhiệt

Van hằng nhiệt xe con thường được thiết kế mở ở ngưỡng 82 – 88 độ C. Khi xe chạy lâu ngày, lò xo sáp bên trong van bị kẹt cứng do cặn bẩn, khiến van đóng tịt. Lúc này, nước nóng bị kẹt lại trong lốc máy, không thể tuần hoàn ra két làm mát. Bệnh này khiến kim nhiệt vọt lên rất nhanh chỉ sau chừng 10 phút nổ máy.

Tắc nghẹt két nước

Tắc nghẹt két nước sinh ra khi chủ xe tiện tay châm nước máy, nước đóng chai vào bình phụ thay vì dung dịch chuyên dụng. Cặn canxi kết hợp với gỉ sét bám chặt vào các nan tản nhiệt. Két bị nghẹt khiến lưu lượng nước qua lưới tản nhiệt giảm mạnh, không kịp làm nguội nước trước khi bị bơm hút ngược lại lốc máy.

Thổi gioăng quy lát chớm nhẹ

Khi xe bị quá nhiệt nhiều lần nhưng chủ xe không biết, lớp ron mặt máy bị nứt chân chim. Áp suất buồng đốt tống khí nóng vào đường nước gây sôi. Với những ca nặng, anh em nên tư vấn khách làm kỹ, tham khảo thêm cẩm nang chẩn đoán lột dên và quy trình đại tu động cơ ô tô con để lên phương án dỡ máy chuẩn xác.

Quy trình xử lý từng bước tại xưởng

Quy trình xử lý gồm 4 bước từ kiểm tra đo kiểm đến tháo lắp lốc máy. Anh em tuân thủ đúng mạch này để không bị giật ngược bệnh khi giao xe cho khách.

Bước 1: Chẩn đoán áp suất đường nước và buồng đốt. Dùng đồng hồ bơm áp vào két nước (khoảng 1 – 1.2 kg/cm2). Nếu kim đồng hồ tụt dần mà gầm xe không có nước nhỏ vũng, chắc chắn nước đã rò rỉ vào buồng đốt. Kết hợp cách dùng đồng hồ đo áp suất buồng đốt đo 4 máy, máy nào tụt hơi sâu so với các máy còn lại chính là điểm gioăng bị xé.

Bước 2: Xả đáy và thông súc két nước. Kê kích cá sấu đội xe lên an toàn. Chui gầm mở van xả đáy két nước. Dùng vòi xịt áp lực nhẹ và dung dịch súc rửa chuyên dụng ngâm khoảng 15-20 phút. Tráng lại bằng nước cất cho đến khi nước trong vắt, không còn cặn bẩn vàng ố.

Bước 3: Tháo mặt máy thay gioăng. Bắn các con ốc gỉ cứng đầu mặt máy theo nguyên tắc xoắn ốc từ ngoài vào trong. Cạo sạch phần gioăng cũ bám dính. Lấy thước gạt kiểm tra độ phẳng của bề mặt nắp quy lát và lốc máy. Nếu mặt máy bị vênh quá vạch dung sai (thường > 0.05mm), bắt buộc phải mang đi phay lại mặt.

Bước 4: Ráp máy, châm nước và xả air. Đặt gioăng mới đúng mặt, dùng cờ lê lực siết ốc nắp máy từ trong ra ngoài theo đúng lực kỹ thuật của hãng. Châm dung dịch làm mát mới. Bật sưởi trong xe ở mức nóng nhất, nổ máy không đậy nắp két nước để bọt khí trào hết ra ngoài (xả air). Thiếu bước xả air này, xe chạy một vòng lại bị sôi nước ngay lập tức.

Lưu ý khi làm máy và chọn thiết bị đo kiểm

Lưu ý quan trọng nhất khi làm máy là phải để động cơ nguội hẳn mới được mở nắp két nước và tháo lốc máy. Mở nắp lúc máy đang sôi, nước bắn lên mặt gây bỏng nặng mất việc. Khi tháo ốc nắp bò lúc lốc nhôm đang nóng cũng cực kỳ dễ làm chờn ren lốc máy.

Đồ nghề là cánh tay phải của thợ. Không thể đoán mò bệnh sôi nước hay thổi ron bằng mắt thường. Anh em xưởng nên đầu tư bộ dụng cụ đo kiểm, đồng hồ chẩn đoán chuẩn, ép áp rò rỉ đến đâu kim báo đến đó. Khách nhìn vào cũng thấy tin tưởng để xuống tiền đại tu.

Câu hỏi thường gặp

Xe bị sôi nước có nên dội thẳng nước lạnh vào lốc máy không?

Tuyệt đối không dội nước lạnh vào động cơ đang sôi nhiệt độ cao. Kim loại lốc máy và nắp máy (thường là hợp kim nhôm) gặp lạnh đột ngột sẽ co ngót không đều. Việc này dẫn đến nứt lốc máy, cong vênh mặt máy, khách hàng mất tiền thay lốc máy mới oan mạng. Cứ tắt máy, mở nắp capo và đợi nguội tự nhiên.

Tại sao thông tắc nghẹt két nước xong xe vẫn bị nóng máy?

Có thể anh em mới súc rửa được cặn ở két tản nhiệt, nhưng cặn trong các áo nước quanh lốc máy vẫn còn kẹt cứng. Nguyên nhân thứ hai là quên xả air hệ thống. Các bọt khí nằm kẹt trong đường ống chiếm chỗ của dung dịch tản nhiệt, sinh ra bọt khí cách nhiệt làm máy ì và nóng lên rất nhanh.

Nhận biết gioăng quy lát bị thổi ngay tại xưởng bằng cách nào?

Anh em mở nắp két nước (lúc máy nguội), nổ máy lên và quan sát. Nếu nước có váng mỡ nổi lên hoặc có bọt khí đẩy trào lên ùng ục theo từng nhịp ga, 90% là thổi ron mặt máy. Cách thứ hai là rút thước thăm dầu, dầu máy có màu cà phê sữa đục là nước đã lọt vào đường nhớt.

Sử dụng nước khoáng thay thế nước làm mát chạy tạm có sao không?

Chữa cháy đi tạm vài chục cây số thì được, nhưng về xưởng phải xả bỏ ngay. Nước khoáng chứa nhiều muối khoáng và canxi, đun nóng lên sẽ tạo thành cặn bám chặt vào vách tản nhiệt. Chạy thời gian dài sẽ cắn thủng zoăng cao su, gây gỉ sét cánh bơm nước và tắc nghẹt két nước cục bộ.