Thay dây curoa cam: Cách bắt bệnh cong xúp páp và cân cam

Nhận con Kia Morning cứu hộ kéo về xưởng, khách hốt hoảng báo xe đang chạy tự nhiên lịm đi. Lên xe đề máy thử thấy quay nhẹ hều, tiếng máy rít mượt nhưng không nổ. Mở nắp giàn cò ra y như rằng đứt dây đai cam, cốt cam đứng im lìm trong khi cốt máy vẫn quay. Khách lo lắng hỏi xe bị bệnh gì, tôi lôi đèn nội soi cắm vào lỗ bugi thì thấy bệ xúp páp sáng choang vết va đập. Bài này tôi sẽ chia sẻ với anh em xưởng cách thay dây curoa cam, bắt bệnh cong xúp páp dứt điểm và cách ốp bộ dưỡng cân cam chuẩn chỉ, tránh tình trạng lắp lên nổ rung giật phải dỡ ra làm lại.

Thay dây curoa cam là gì và sơ đồ nguyên lý

Thay dây curoa cam là thao tác gỡ bỏ sợi dây đai răng cũ bị rạn, đứt hoặc dãn, sau đó móc dây mới vào đúng điểm tỳ của bánh răng trục khuỷu và bánh răng trục cam. Ở động cơ đốt trong xe du lịch, dây cam giữ nhiệm vụ đồng bộ nhịp nhàng: khi piston đi lên đỉnh, xúp páp phải đóng lại để tạo sức nén.

Nếu dây cam đứt hoặc nhảy mắt do bi tỳ vỡ dão, nhịp điệu này bị phá vỡ. Trục cam dừng đột ngột khiến xúp páp đang mở cứ thế treo lơ lửng, trong khi lực quán tính vẫn đẩy piston đâm thẳng lên. Hậu quả là piston đấm cong nấm xúp páp. Lúc này anh em thợ phải rã máy, đại tu động cơ ô tô con khá tốn kém thời gian, nhọc công tháo lắp.

Bảng mốc thời gian kiểm tra và bảo dưỡng dây đai cam

Mỗi dòng xe có một chu kỳ thay đai cam khác nhau. Anh em chủ động nhắc khách mốc cây số để tránh rủi ro nằm đường hỏng máy. Dưới đây là bảng tra cứu cơ bản cho một số xe con phổ thông xài curoa cam:

Dòng xe con	Thời điểm kiểm tra	Khuyến cáo thay mới
Hyundai Grand i10, Kia Morning	Sau mỗi 40.000 km	80.000 km hoặc 4 năm
Toyota Vios (đời cũ dùng curoa)	Sau mỗi 50.000 km	100.000 km hoặc 5 năm
Ford Focus, Fiesta	Sau mỗi 60.000 km	120.000 km hoặc 6 năm
Chevrolet Cruze, Lacetti	Sau mỗi 40.000 km	80.000 km hoặc 4 năm

Top 3 pan bệnh thường gặp khi hỏng đai cam

Đang chạy chết máy đột ngột, đề máy quay rất nhẹ

Đây là đặc điểm dễ nhận biết nhất khi đứt đai cam. Củ đề lúc này chỉ lai bánh đà và trục khuỷu, không phải gánh lực cản của hệ thống lò xo xúp páp do trục cam đã đứng im. Thợ già vừa vặn chìa khóa nghe tiếng xèo xèo nhẹ bẫng là bắt bệnh được ngay, không cần cắm máy đọc lỗi.

Piston đấm cong xúp páp (hiện tượng chạm nấm)

Nhiều tài xế không biết, thấy xe chết máy lại cố đề thêm chục phát nữa. Hậu quả là piston thúc liên tục vào dàn xúp páp đang mở cắm xuống. Rút bugi soi đèn vào hoặc rớt nắp quy lát ra sẽ thấy mặt piston có vết cấn hình bán nguyệt, thân xúp páp cong queo, thậm chí vỡ luôn ống dẫn hướng xúp páp (gít).

Lệch tầm cam, máy nổ rung giật, báo cá vàng

Trường hợp dây chưa đứt nhưng bi tăng bị kẹt, hoặc thợ tay nghề non tháo lắp trước đó đặt lệch mắt cam. Xe đề nổ được nhưng rung bần bật, đạp ga ỳ ạch, mùi xăng sống sặc sụa. Máy scan sẽ báo ngay mã lỗi P0016 – Sai lệch vị trí tương quan trục cam và trục khuỷu.

Quy trình xử lý và bắt bệnh từng bước

Làm cam không được vội vàng. Anh em cứ tuần tự các bước để loại trừ rủi ro, nhất là với xe kéo từ đường về xưởng.

Bước 1: Quay tay, xác định điểm chết trên (TDC). Dùng tuýp 21 xoay bulong buly trục khuỷu theo chiều kim đồng hồ. Căn dấu trên bánh răng dên trùng với vạch chỉ thị trên block máy. Đồng thời, dấu trên bánh răng cam phải chỉ đúng hướng 12h, thẳng hàng vạch khắc trên nắp quy lát.

Bước 2: Bắt bệnh cong xúp páp. Chớ có nhét dây mới vào vội. Căn xong điểm TDC của máy số 1, anh em xem cách dùng đồng hồ đo áp suất buồng đốt, cắm đồng hồ đo rò rỉ hoặc bơm hơi trực tiếp vào lỗ bugi. Nếu hơi xì ồ ồ ra đường họng hút, nấm hút đã cong hở. Hơi xì ra ống xả, nấm xả đã điệu. Hơi giữ nguyên không lọt, xin chúc mừng, dàn xúp páp vẫn an toàn.

Bước 3: Ốp bộ dưỡng, tháo lắp dây mới. Nếu nấm cong, bắt buộc phải hạ máy tháo hộp số rớt đầu bò đi phục hồi mặt máy. Nếu xúp páp an toàn, tiến hành khóa trục cam bằng bộ dưỡng. Nhả bi tỳ nới lỏng đai cũ, thay bi mới rồi móc đai vào. Có bộ dưỡng khóa cứng, kéo dây sẽ không bị cựa làm xoay trục.

Bước 4: Xoay thử và siết lực. Vào đai xong, rút bộ dưỡng ra, quay trục khuỷu bằng tay chuẩn 2 vòng (720 độ). Nếu các dấu lại trùng khít nhau, không cấn nghẽn là xong việc. Dùng cờ lê siết ốc puly trục khuỷu đạt lực tầm 150Nm – 170Nm tùy xe.

Lưu ý khi chọn và sử dụng bộ dưỡng cân cam

Trước đây thợ cỏ hay vạch bút xóa chấm điểm bừa trên bánh răng. Với máy Lanos, Morning đời tống xài chốt then hoa thì dễ, nhưng gặp đám Ford Fiesta hay xe đời mới có cam thông minh (VVT-i) mà làm trò đó là khóc hận. Bánh răng cam của chúng không có rãnh then, chỉ siết ép bằng lực ma sát. Nới lỏng ốc ra là cốt cam trôi tự do.

Bởi vậy, xưởng gầm máy giờ bắt buộc phải dùng dụng cụ tháo lắp chuyên dụng như bộ dưỡng đặt cam. Dưỡng tốt sẽ cắt gọt CNC lọt khít đuôi trục cam, gông chết trục ở vị trí chính xác. Lúc anh em đưa súng vào vặn ốc buly sẽ không lo cốt cam bị vặn xoắn sai lệch chu kỳ.

Câu hỏi thường gặp

Thay dây curoa cam có cần thay luôn bi tỳ, bi tăng không?

Bắt buộc thay đồng bộ cả cụm anh em nhé. Bi tỳ cày ròng rã suốt mấy năm trời theo dây cam, mỡ chịu nhiệt bên trong đã khô cạn. Tiếc tiền giữ lại bi cũ, vài bữa nó xộc xệch bó kẹt sẽ cắn rách luôn sợi đai cam mới thay.

Đứt dây cam làm sao kiểm tra được xúp páp bị cong hay chưa?

Có hai cách bắt bệnh sống ở xưởng. Một là luồn camera nội soi vào buồng đốt qua khe bugi, ngó kỹ xem đỉnh piston có vết mẻ cấn nào không. Hai là cấp khí nén trực tiếp vào xi lanh ở kỳ nén (xúp páp đóng hết) rồi nghe xem hơi có xì qua đường hút hay xả không.

Dùng vạch sơn đánh dấu thay bộ dưỡng cam được không?

Chỉ dùng được với xe xài then hoa định vị bánh răng cốt cam. Nhưng với động cơ hiện đại xài bánh răng cam quay trơn tự do, vạch sơn hoàn toàn vô dụng. Tháo bulong ra là cốt cam trượt đi, dấu trên bánh răng giữ nguyên nhưng lõi trong đã sai lệch bét nhè.

Thay dây cam xong đề máy nổ bị gõ lạch cạch là bệnh gì?

Thường do anh em thao tác nhầm để lọt mất một mắt cam, khiến xúp páp hơi chạm nhẹ vào đỉnh piston sinh ra tiếng gõ. Hoặc do pít tông thủy lực cụm tăng tổng chưa nhả hết, làm dây lỏng lẻo văng đập vào ốp lốc máy.