Sơ Đồ Hệ Thống Lái Trợ Lực Thủy Lực Xe Tải Và Nguyên Lý Bót Lái

Sáng nay có con xe ben tấp vào bãi, tài xế nhễ nhại mồ hôi, sốt ruột than vô lăng nặng như cùm, quay tay bo rã rời hai cánh tay mới cua lọt ngã tư. Chui gầm rọi đèn pin soi thử thì thấy cụm bót lái ướt nhẹp nhớt đỏ, bơm trợ lực trên lốc máy kêu è è rát tai. Làm gầm tải tạ mà anh em không thuộc lòng sơ đồ hệ thống lái trợ lực thủy lực xe tải thì mò mẫm bắt bệnh rất dễ thay oan cái bơm mười mấy triệu mà tay lái vẫn sượng cứng. Bài trụ cột này tôi sẽ mổ xẻ rạch ròi đường đi của dòng nhớt nén và nguyên lý hoạt động của bót lái, giúp anh em trị dứt điểm pan vô lăng ì ạch.

1. Sơ đồ hệ thống lái trợ lực thủy lực xe tải là gì và cấu tạo

Sơ đồ hệ thống lái trợ lực thủy lực xe tải là bản vẽ cơ khí thể hiện chu trình tuần hoàn của dòng nhớt áp suất cao, từ bình chứa qua lốc bơm, đâm thẳng xuống cụm bót lái để khuếch đại lực bẻ tay lái của tài xế. Nhờ hệ thống ép dầu này, việc xoay cặp lốp trước gánh vài tấn hàng trở nên nhẹ nhàng.

Hệ thống thủy lực cấu thành từ 4 phần chính. Bình dầu (chứa nhớt ATF màu đỏ), bơm trợ lực lái (lấy tua quay từ puly cốt máy để tạo áp suất nén), cụm bót lái (gắn dưới chassi, biến áp nén thành lực đẩy cơ khí), và dàn rotuyn kéo dọc ngang đè trục ngỗng bẻ bánh xe.

Nguyên lý hoạt động khá mạch lạc. Khi nổ máy, bơm chạy liên tục luân chuyển dòng dầu. Lúc tài xế xoay vô lăng, van chia dầu xoay (rotary valve) trong ruột bót lái sẽ hé mở lổ cấp. Áp lực nhớt đẩy sộc vào khoang xi-lanh, ép mặt pít-tông trượt đi, dội lực bẻ trục pitman xoay càng lái. Cơ chế mượn áp suất dầu dội lực này có nét tương đồng với áp lực bợ côn trong sơ đồ hệ thống ly hợp xe tải nặng mà anh em hay rã rớt dưới gầm.

2. Bảng thông số đo kiểm áp suất bơm và khe hở bót lái

Trị bệnh hệ thống lái không thể bóp ống ti-ô đoán áp suất mò được. Anh em phải cắm đồng hồ đo áp lực và dùng tay lắc canh khe hở nhông để chốt đúng gốc rễ pan bệnh.

Hạng mục anh em cần kẹp đo kiểm	Kỹ thuật đo đạc và thao tác đánh lái	Thông số chuẩn an toàn chạy mướt
Áp suất bơm trợ lực khi giữ ga galanti	Cắm đồng hồ nối tiếp ống áp cao, bẻ lái kịch vách	Đạt ngưỡng 100 bar – 130 bar (Tụt dưới 80 bar là bỏ)
Hành trình rơ tự do của vô lăng cabin	Để bánh đi thẳng, nhích vô lăng qua lại bằng tay	Rơ nhẹ tầm 10 độ – 15 độ (Lỏng quá là mòn trục pitman)
Độ chụm bánh xe trước (Góc Toe lốp)	Kéo thước dây hoặc kẹp máy laze cân mâm	Khép mũi sương sương 1 mm – 3 mm để xe tự hồi lái thẳng
Độ căng xơ cứng của dây curoa kéo bơm	Lấy ngón cái đè lưng dây ở đoạn giữa dài nhất	Độ lún tầm 10 mm – 15 mm (Chùng quá bơm trượt kêu rít)

3. Top 3 pan bệnh dai dẳng làm vô lăng sượng cứng

Bơm trợ lực lọt gió tụt áp, kêu è è gào thét

Xe nổ máy đánh lái tại chỗ kêu è è như bò rống, tay lái sượng cứng ngắc từng khúc. Bệnh này phần lớn do anh em lười thay nhớt trợ lực định kỳ. Nhớt xài cày đèo lâu năm cháy đen thui, ngậm đầy mạt sắt cào xước xơ xác lốc bơm, làm kẹt cứng cánh gạt (cánh quạt ruột bơm). Bơm hao mòn không nén nổi dải áp suất 100 bar đẩy xuống gầm. Áp yếu thì bót lái không có lực dội, tài xế phải gồng mình đánh lái tay bo cực kỳ mỏi.

Bót lái xước nòng, xì phớt lòn chảy nhớt ròng ròng

Cụm bót lái nằm sát rạt mặt đường, dầm mưa dãi nắng hứng sình lầy bùn cát. Chạy công trường lâu ngày cây trục pitman bị nước phèn rỉ sét ăn rỗ, cào rách toạc cái phớt chắn nhớt ở cổ trục. Nhớt đỏ xì văng lênh láng dưới chassi, bình dầu trên táp lô cạn khô lòi lổ rốn. Dầu hụt cạn thì không khí lọt vào, nhồi tay lái thấy sủi bọt ọc ọc trong bình làm vô lăng khựng giật. Hiện tượng lọt gió này cũng y chang pan bục chân côn do xì phớt bợ gầm.

Rotuyn lái rơ lỏng, xe nhao xỉa cắn lết lốp

Áp suất bơm lên khỏe căng đét, bót lái khô rang kín bưng nhưng chạy cao tốc xe cứ nhao xỉa quăng đầu sang một bên, phải ghì lái giữ thẳng cày cả ngày rã rời vai. Chui gầm cầm thanh kéo dọc ngang lắc thử thấy lỏng le sục sặc. Dàn rotuyn (quả táo) đã bể nát rế nhựa, mòn vẹt viên bi sắt. Rotuyn rơ lỏng làm góc chụm bánh trước bẹp dúm, lốp tải cọ mặt đường xẹt xẹt mòn láng tưng một bên má lốp (ăn vỏ).

4. Quy trình xả bọt khí và canh chỉnh bót lái từng bước

Gặp ca vô lăng sượng cứng, khoan vội đè cổ tháo rã rớt lốc bơm. Anh em cứ đi rà soát đúng 4 bước cơ bản xả áp này để khoanh vùng chốt bệnh cho trúng đích.

Bước 1: Rà mực nhớt bọt và độ căng dây curoa. Mở nắp bình chứa coi nhớt ATF có hụt sâu không, múc lên ngửi coi có mùi khét lún nhiệt không. Lấy tay đè sợi dây curoa lai lốc bơm coi có bị chùng nhão trượt rãnh puly. Nếu dây chùng, xách cờ lê nới ốc bệ tăng đưa nhích lại cho căng đét bám dính vòng quay.

Bước 2: Nằm gầm xả air (e) đuổi gió hệ thống lái. Nếu vừa châm nhớt mới hoặc thay ti-ô, bắt buộc phải xả bọt không khí. Kích hổng hai bánh trước lên bằng đội nhíp. Nổ máy galanti, bẻ vô lăng quay kịch sát vách qua trái rồi vần vèo qua phải liên tục chục vòng. Bọt khí lẫn trong nòng bót lái sẽ bị ép dâng ngược lên bình chứa sủi bọt ục ục. Đánh nhồi tới khi bình nhớt trong vắt láng o không còn bọt li ti là kín áp.

Bước 3: Canh chỉnh ốc giảm rơ lõi bót lái. Trên đỉnh nắp lưng bót lái luôn mọc lòi ra một con ốc dẹp đi kèm đai ốc lục giác hãm. Nếu vô lăng rơ lỏng lắc qua lắc lại quá nhiều, xách cờ lê 17 nới lỏng đai hãm, dùng vít dẹp vặn con ốc lõi siết lún vào chừng nửa vòng ren. Chỉnh chiêu này giúp trục thanh răng ép sát cạ lại trục nhông giảm độ rơ hở. Tuyệt đối không vặn siết quá sát sẽ làm bó kẹt nhông, vô lăng nặng chịch không tự trả lái lùi về giữa được.

Bước 4: Thay phớt cổ trục và cảo ép rotuyn rãnh. Bót lái rịn nhớt dưới cổ trục pitman thì tháo rớt càng báng súng, lấy kìm móc phe gắp phớt cũ xơ xác ra, lấy búa cao su gõ đóng phớt xịn vô dứt điểm. Dàn rotuyn càng lỏng lẻo thì rút chốt chẻ sắt, lấy cảo cơ khí ốp ngàm vô táng rớt quả táo cũ ra đắp quả mới. Xong xuôi thả kích, lấy thước dây kéo vạch bánh trước canh lại ren rotuyn cho thẳng tắp độ chụm.

5. Lưu ý chọn đồ nghề khi tháo rã hệ thống lái chassi gầm

Đụng tới càng lái, rotuyn và ốc bệ bót lái xe tải nặng là đụng tới dàn bu lông ốc vít nằm kẹt trong góc hẹp, đóng tảng bùn đất gỉ sét cứng như đá. Đập búa tay bo nát đầu ren mà đồ không chịu rớt.

Nguyên tắc sống còn khi tháo chốt côn quả táo rotuyn lái là phải móc cảo ép. Anh em bới kho lôi cụm vam xoắn lấy từ tủ Cảo cơ khí ốp vô ngàm rotuyn, vặn bu lông siết ép gắt lực là nó nảy tiếng “cóc” rớt tuột ra nguyên vẹn không tốn mồ hôi. Bắn dàn ốc bệ ôm bót lái gầm hay ngỗng trục bánh xe, súng hơi dỏm gõ lách cách không ăn thua, cắm thẳng khẩu súng xiết 1 inch ruột búa đôi móc bên hốc Dụng cụ – thiết bị dùng khí nén nện rát tay mới bung tuôn lớp keo gỉ. Nằm ngửa chui gầm tạ thao tác dằn vặn, rê ngay con Kích cá sấu loại 10 tấn bợ đòn nhíp nhấc bổng trục trước lên cao, lót bộ mễ thép gánh đỡ ngàm chắc chắn rồi hẵng lòn người vào gỡ ốc cho an toàn sinh mạng.

Đọc tiếp trong cụm này

Câu hỏi thường gặp

Đánh lái nghe tiếng kêu khục khục dưới gầm khu vực càng xe là bị hư cái gì?

Tiếng khục khục kim loại dội ngược lên vô lăng lúc tài xế ôm cua gắt hoặc sập ổ gà 90% là do rơ rão dàn rotuyn trụ đứng hoặc rotuyn thanh kéo dọc ngang gầm xe. Viền bi sắt bên trong quả táo chịu lực xé dập liên tục bị mòn khuyết vẹt mặt, lỏng ngàm, va đập gõ vào chén nhựa vỡ. Anh em dùng kích đội hổng bánh xe lên, cầm hai mép lốp lắc vặn theo chiều dọc ngang thấy sục sặc kêu rắc rắc là chuẩn bài, tháo vứt cụm quả táo thay nguyên cây rotuyn mới tinh.

Châm lộn nhớt động cơ 15W40 vào bình chứa nhớt trợ lực lái chạy ráng có sao không?

Hỏng bét toàn bộ hệ thống thủy lực ngay lập tức. Nhớt trợ lực lái (dầu ATF – thường có màu đỏ lợt) cực kỳ loãng, được pha trộn phụ gia chống tạo bọt khí và chịu ép nhiệt áp lực nén 100 bar cực tốt. Nhớt động cơ thì đặc quánh sền sệt, trút nhầm vào làm bơm trợ lực phải gồng kéo ì ạch rát máy, dầu đặc không đẩy lọt qua kẽ lổ van chia xoay chiều nhỏ xíu trong ruột bót lái. Ráng ép vô lăng đánh lái sẽ dội áp làm bung bục vỡ phớt chặn bót, xé màng bơm lốc máy cực kỳ tốn kém.

Tại sao xe đang chạy bẻ cua góc xong buông tay mà vô lăng không tự hồi trả thẳng lại được?

Xe mất tính năng tự hồi tay lái (trả vô lăng tự nhiên) thường do hai cội nguồn gốc rễ. Một là canh chỉnh góc chụm bánh trước (Toe) hoặc góc ngả nghiêng trụ đứng (Caster) sai thông số sau khi tháo rotuyn, làm lốp xe mất đi thế bung cân bằng tự nhiên lăn mặt nhựa. Hai là do thợ sửa trước đó ngứa tay siết con ốc dẹp canh khe hở giảm rơ trên đỉnh nắp bót lái ép vào quá sâu. Việc này làm trục thanh răng tì kẹp gắt chết cứng cạ vào trục nhông chữ V. Tay lái bị bó ma sát rít nặng nề, lò xo bánh xe không đủ lực nảy hồi về vị trí tâm giữa được.

Tại sao phải hiểu rõ sơ đồ hệ thống lái trợ lực thủy lực xe tải trước khi rã đồ?

Nắm vững sơ đồ hệ thống lái trợ lực thủy lực xe tải giúp anh em thợ bắt đúng gốc rễ pan bệnh sượng lái. Biết rõ đường ti-ô đẩy áp suất cao nằm đâu, đường hồi áp thấp nằm đâu để cắm đồng hồ đo kiểm áp suất bơm chuẩn xác. Không thuộc sơ đồ thì cứ thấy tay lái nặng là nhè đầu đi thay lốc bơm chục triệu, trong khi bệnh thực sự chỉ là kẹt van xả e hoặc lỏng dây curoa kéo bơm, dẫn đến làm khách mất tiền oan và mất uy tín xưởng.